جلسه ۷۵۵

 این طور است؟ یعنی ذات پروردگار ... این ابطل اباطیل است، این كه اصلا معنا ندارد كه در ذات پروردگار یك همچنین معنایی بخواهد.... پیدا بكند. پس بنا بر این به حكم عقل و برهان فلسفی ـ كاری به عرفانی نداریم ـ به برهان فلسفی و به دلیل فلسفی ذات پروردگار در مقام إعمال و در مقام فاعلیت كه آن فاعلیت باید مسبوق به اراده باشد، در آن‌جا فقط یك اراده در آن‌جا تحقق خارجی و تحقق عینی پیدا كرده؛ آن اراده موجب خلق اشیاء در عوالم مختلف و در صور مختلف بوده است. درست شد؟ آن اراده وقتی كه تعلق گرفته است بر خلقت آن شیء و بر خلقت آن اشیاء دیگر، آیا اراده بر این تعلق گرفته است كه آن فعلا انجام بشود ولی آن انجام نشود، اگر بر این است، خب اصلا دیگر اصلا اراده نبوده. وقتی كه ذات پروردگار اراده‌اش تعلق گرفت بر یك مسئله و بر آن خصوصیات متأخّر بر آن مسئله، یك مسئله در اینجا تحقق پیدا كرده و آن عبارت از چیست؟ و آن خلقت اشیاء مترتبا بر یك دیگر است، و این ایراد ندارد. یك وقت شما اراده‌تان تعلق می‌گیرد بر یك امر، یك وقت اراده تعلق می‌گیرد بر دو امر متوالیتاً؛ متوالیتا یعنی نفس اراده بر آن دو امر به نفس آن اراده واحد تعلق می‌گیرد. خب اگر این‌طور باشد، پس مسئله عالم قضاء و مسئله قدر دیگر در این صورت چه خواهد شد؟ دیگر در این صورت چه خواهد شد؟ وقتی كه یك كتابی را شما نگاه می‌كنید، وقتی كه این كتاب را نگاه می‌كنید، این كتاب نویسنده وقتی كه می‌خواهد این كتاب را بنویسند، نویسنده، صدرالمتألهین وقتی می‌خواهد این كتاب را بنویسد، یك وقتی نسبت به مسائلی كه می‌خواهد در این كتاب بیاورد جاهل است، می‌گوید بسم الله را می‌گوییم، قلم را می‌زنیم در مركب، شروع می‌كنیم به نوشتن؛ آخر جلد دو به چه ختم می‌شود را نمی‌دانم. واقعا هم نمی‌داند، واقعا هم نمی‌داند كه به چه ختم می‌شود، می‌گوید فعلا قلم را می‌زنیم و شروع می‌كنیم به نوشتن، هر شب دو سه صفحه می‌نویسیم تا این‌كه بعد مطلب یكی یكی پیدا بشود. چه بسیار ممكن است حتی مطالبی در آن موقع در ذهن نباشد، با مراجعه به كتب دیگر انسان نسبت به یك مطلبی اطلاع پیدا بكند. ما كه معصوم نیستیم، ما كه امام نیستیم، ممكن است كه فرض بكنید كه یك مطلبی در ذهن باشد، با مراجعه به بعضی از مدارك دیگر طرز فكر تغییر پیدا بكند. خیلی از نویسنده‌ها هستند كه وقتی شروع به نوشتن می‌كنند، مطالب فرق می‌كند.