جلسه ۷۴۴

 فرض كنید كه حالا اگر این كلید را انسان در دستش بگیرد و بعد این دو تا انگشتش را با هم ببندد، یعنی این كلید دیگر از دستش در نیاید، خب آیا باز در این‌جا ما می‌توانیم بگوییم حركت انامل، این حركت، تقدم زمانی دارد بر حركت مفتاح؟ این مستحیل است، آن حركت مفتاح در مقام معلولیت، ملازم است با حركت دست، در مقام علیت و به طور كلی همیشه علّت در مرتبه علیت، باید ملاصق با معلول باشد. این مطلب، از نقطه نظر تأثیر علیت است.

 بنابراین، افرادی كه برای اثبات ازلیت معلولیت، تمسّك بر این دلیل دارند، در این‌جا ما می‌توانیم بگوییم كه این تمسك خالی از اشكال نیست. غیر از آن روش و راهی كه ما برای ازلیت معلول به واسطه حضور علمی و عینی در علم عنائی باری داشتیم، غیر از آن راه، اگر ما بخواهیم به این دلیل تمسك كنیم، كه علیت، همیشه ملازم است با معلولیت، ممكن است در این‌جا اشكال پیدا بشود كه علیت، در جایی ملازم با معلولیت است، كه علیت به مرحله فعلیت و تامّه بودن برسد. الآن من می‌خواهم این كتاب را از این‌جا بلند كنم، خب شكی نیست، اراده من، قوا، حركت، تمام این‌ها، علّت برای بالا رفتن این كتاب است و این كتاب، حركتش می‌شود حركت معلولی، و اراده ما و قوا و سایر مسائل می‌شود مقدمات و اسباب و علل غائی و امثال ذلكِ عِلّی. امّا صحبت در این است: كی این كتاب از سطح زمین برداشته می‌شود؟ وقتی اراده من به مرتبه فعلیت برسد، اگر من اراده كردم برای برداشتن ولی همین كه می‌خواهم بردارم، شخصی كه در كنار من است، دست مرا بگیرد، خب این به مرتبه علیت تامّه نرسید و اراده تنجّز پیدا نكرده یا فعلیت پیدا نكرد.

 یا این‌كه فرض بكنید همین كه می‌خواهم كتاب را بردارم، دستم را تا می‌خواهم حركت بدهم، آن شخصی كه در كنار من است، آن كتاب را می‌گیرد، پس دیگر كتابی در اینجا نیست كه من بردارم، باز در اینجا علیت تحقق پیدا نكرده، چون در علیت صحبت حركتِ دست نیست، من بدون كتاب هم می‌توانم دستم را حركت بدهم، صحبت در حركت دست و علیتش برای حركت این كتاب است، این حركت كتاب، كی انجام می‌شود؟ وقتی كه علل معدّه، و رفع موانع و مقتضیات، به اضافه علل فاعلی و غائی و امثال ذلك، به مرتبه فعلیت برسد، آن وقت این در خارج، با معلولیت مساوق خواهد بود.