جلسه ۷۳۹

 " نفس عمل او عین اراده و مشیت است."

 نه این‌كه چیزی در تصور داشته باشد و بعداً یك عملی انجام بدهد و بعد انسان ببیند كه این علمش درست بود، و صلاح بوده و مصلحت بوده. یعنی در همان بابی كه مصلحت مترتّب بر فعل خداست. نه فعل خدا معلولِ مصلحت و علّت غائی است. علت غایی كه اوّل مرید و فاعل آن علت غائی را در نظر می‌گرفت، خب این سابق بر آن فعل است. در اینجا اینطور نیست. خود فعل، خودش، موجب مصلحت است.¹

 و این چیزهایی است كه ما باید فقط از خدا بخواهیم. چون با این كتاب و دفتر و دستك این مسائل حل نمی‌شود و برای انسان هم به دست نمی‌آید. حالا هركه می‌خواهد ایراد بگیرد بگذار بگیرد. ما حرفمان را زدیم. هركه هم نمی‌خواهد ایراد بگیرد و می‌خواهد برود رویش فكر كند، برود فكر كند! بالاخره این مطالب، مطالبی است كه چغندر فروش نگفته، كسی گفته كه خودش اعلم بوده به مسائل فقه و اصول. و در حوزه نجف نفر اوّل بوده و همه هم می‌گفتند. و در فلسفه و عرفان نظری صاحب رأی بوده. چغندر فروش، این حرفها را نزده كه حالا یك مشتی غضنفری بلند شود بیاید یك مقاله‌ای بنویسد و خزعبلات وتُرّهات تحویل بدهد. بایستی انسان انصاف داشته باشد. كلمات بزرگان را نباید به راحتی رد كرد.

 من خیلی راحت می‌توانم كلام میرداماد را در اینجا، شش تا اشكال و ده تا اشكال هم به آن وارد كنم. ولی این صحیح نیست. اینها از اهل معرفت بودند. این‌ها بزرگ بودند. این‌ها جان كندند برای رسیدن به این مطالب. كار را انسان باید عظیم بشمارد. تواضع باید داشته باشد در مقابل بزرگان و در مقابل مسائل علمی. ادب باید به خرج بدهد. تا جایی كه می‌تواند باید كلام آن‌ها را حمل به صحت بكند.²

 اگر در یك جا اشتباه كردند، ما هزار جا اشتباه می‌كنیم و مهم هم نیست، بشریم دیگر، بشریم، جائز الخطا هستیم، در فكر اشتباه می‌كنیم. برای خود بنده هم تغییر و تحولاتی در همین مبانی فلسفه و عرفان نظری در طول این مدت حاصل شده و هیچ هم اشكال ندارد. افتخار هم می‌كنم! حالا بگویم نه! إ من ...! یعنی من از شكم مادر هم به دنیا آمدم این‌ها را داشتم؟ خب یواش یواش! كم‌كم آدم می‌آید هی با یك مطالب جدید برخورد می‌كند ...