جلسه ۷۳۸

 روایاتی كه در مباحث شب قدر و یا فرض‌كنید كه مسائل مربوط به ولایت و نفس امام علیه‌السّلام و امثال ذلك وجود دارد، همه به این مسأله و به این نكته بر می‌گردد. با توجه به اصل كلی تساوق وجود با تشخص، قطعاً مسأله‌ی قضاء با مسأله‌ی قدر یكی خواهد بود. بر خلاف آنچه كه ممكن است مطرح بشود. و همان‌طوری كه عرض كردم، آن جنبه‌ی ابهام و اجمال در این‌جا نسبت به قضاء كلی و جنبه‌ی تشخص و تعین نسبت به قدر خارجی ملاحظه بشود.

 بر اساس مطالبی كه در سال گذشته خدمت رفقا عرض شد، مسأله‌ی علم عنائی حق، شیئی جز همان حضور تعین خارجی اشیاء در نفس علمی ربوبی نیست. علم در ذات پروردگار، با تحقق علم در ذات ما متفاوت است. آن علمی كه ما نسبت به معلوم داریم یا به نحو حضور است یا نسبت به حصول. یعنی علم حصولی یك اعتبار است كه این اعتبار را ذهن به واسطه‌ی ارتباط با یك مسأله‌ی خارجی در خود به وجود می‌آورد. مانند صور اشیائی كه این صور اشیاء در ذهن تحقق پیدا می‌كند. در یك موقع هست، و در یك موقع نیست. در یك موقع احضار است و در یك موقع نسیان. این مربوط به آن معلومی می‌شود كه به واسطه‌ی اعتبار ـ نه به معنای إعمال نفسانی و تعمّل نفسانی ـ برای انسان حاصل می‌شود. البته اعتبار در این‌جا به معنای مجاز نیست.

 این علم عبارت است از همین صور اشیاء. ما كاری به اشیاء نداریم. اشیاء در خارج برای خودشان دارند راه می‌روند. برای خودشان وجود دارند. ارتباطی هم به ما ندارند. ما فقط یك صور علمی داریم نسبت به این‌ها كه البته همان‌طور كه عرض كردم این به جنبه‌ی برزخ و مثال منفصل¹ بر می‌گردد. به واسطه‌ی ارتباط با مثال منفصل، برای ما این صور خارجی به وجود می‌آید. یعنی صور ذهنی در این‌جا به وجود می‌آید. این علمی است كه ما داریم.