جلسه ۷۳۸

 ما با دیده، خارج را می‌نگریم، ولی با دیده، خودِ دیده را نمی‌نگریم. خودِ دیده دیدنش چیست؟ محال است! این لحاظ آلیت و لحاظ استقلالی در عین واحد و در ذات واحد امكان ندارد. بنابراین همین كه شما فرض می‌كنید یك حقیقت و واقعیتی را به نام عالم قضاء كه یك وجود سعی است و مبهم، كه آن می‌تواند در مرتبه‌ی تنزل به اعیان خارجیه تشخص پیدا بكند. به محض این كه شما وجود خارجی برای این حقیقت فرض كردید، از مرتبه‌ی ابهام خارج می‌شود! منتها باید دید كه این نحوه‌ی وجود، چه نحوه‌ای است؟ ابهام ندارد، این وجود تشخص و تعین دارد.

 ولی صحبت در همان میزان و سعه‌ی وجودی اوست كه سعه‌ی وجودی در بعضی از اوقات قابل سریان نسبت به خود موجود نیست، مانند وجود ما، وجود این كتاب، این دفتر، وجود این اشیاء. این وجود قابل سریان نسبت به وجود دیگر نیست. یك وقت نه، وجودِ سعی، یك وجود قابل سریان است، می‌تواند نسبت به اشیاء دیگر سریان پیدا بكند و جاری بشود.

 فرض كنید كه اگر بخواهیم یك مثال عادی بزنیم مثل موج. این موج‌های رادیو و تلویزیون و امثال این‌ها، وقتی كه این موج در این اتاق می‌آید، این گیرنده‌ای كه در این اتاق است آن موج را می‌گیرد. این موج این طور نیست كه در این اتاق بایستد. نه! می‌رود در آن اتاق، گیرنده‌ی آن اتاق هم آن را می‌گیرد. باز انحصار به مكان خاص ندارد یعنی تا وقتی كه این قدرت و قوّت را دارد، و به اصطلاح این تناوب در او وجود دارد، این موج به امكنه و به فضاهای مختلفه سریان پیدا می‌كند. در یك جا توقف پیدا نمی‌كند.

 این وجود قضاء كلی، این هم یك وجود ابهامی نیست. یك وجود خارجی است كه این وجود خارجی یك واقعیت عینیه است و در این واقعیت عینیه همه‌ی آن‌چه را كه باید در ظرف خارج تحقق پیدا بكند موجود است. خیلی عجیب است.² انسان چطور تصور این موضوع را می‌تواند بكند كه یك شیئی مشخص باشد، ولی در عین حال، دارای خصوصیت انعطافی باشد كه بتواند به صور مختلفه‌ای دربیاید. مسأله قضاء كلی خیلی مسأله‌ی عجیبی است. همین قضیه است كه بزرگان را در این‌جا به یك نوعی تشكیك در تعین واداشته كه اصلًا به طور كلی این مسأله‌ی قضاء و قدر یك امر متعین است یا فقط تعین در مرتبه‌ی قدر پیدا می‌شود!