تبیین کیفیت قضا و قدر الهی

در حقیقت علمیه ممکن است شما صورت یک شیء را درنظر بگیرید اما خود آن شیء از نظر شما غائب باشد. یک فردى را مى‌بینید و بعد از او جدا مى‌شوید و در منزل مى‌روید، شب صورتش در منزل با شماست ولى او در منزل خودش هست. یک صورتى فقط هست و آن صورت اتحاد نفسانى با ذهن و با نفس دارد. حقیقت و تعیّنش با خود اوست، ماهیتش با خود اوست. فقط یک صورت علمیه که یک حقیقت علمیه است با شماست! در اینجا یک حقیقت علمیه همراه شما هست. حقیقت است یعنى اعتبار نیست. علمى است یعنى عینى نیست. این الآن با شما هست و با شما اتحاد دارد ولى آن شخص با شما کارى ندارد و شما هم با او کارى ندارید، از همدیگر هم خبرى ندارید. او در منزل خودش و شما هم در منزل خودتان هستید.

وجود علمى ما ازلاً مساوى با وجود حقیقى ذات پروردگار

حالا صحبت در این است که حقیقت علمیۀ ما ـ کارى به حقیقت عینى نداریم که حقیقت عینى در چه زمانى بوده و چه بوده است ـ در علم بارى‌ آیا مسبوق به عدم است یا مسبوق به عدم نیست؟ این چطورى است؟ شما چطور مى‌شود تصور کنید؟ اینکه وجود حضرت حق یک وجود ازلى است و مسبوق به عدم نیست [جای شک ندارد] وجود باری و وجود بالصرافۀ حق، ازلاً و ابداً هست یعنى مسبوق به عدم نیست. آیا این اسماء و صفات او که لازمۀ ذات وجود باری است مثل اسم علیم و قدیر، وجودشان ازلى است یا مسبوق به عدم است؟! این‌هم دیگر ازلى مى‌شود! چون تا جایى که ذات هست علم ملاصق و ملازم با ذات است. شما نمى‌توانید در جایى ذات را بدون علم تصویر کنید، این تصور، تصور محال است! پس اگر وجود حق وجود ازلى‌ است، اسم و صفت او هم ازلى خواهد بود. اسم او که ازلى خواهد بود، معلوم این اسم هم ازلى خواهد بود، معلوم این اسم چیست؟! «ما» جزئیات؛ پس ما هم ازلى هستیم. تا اینجا که شک نداریم؟!