تأثیر مراقبه بر تحول فکر و عقل

گفت: ادب از که آموختى؟ گفت: از بى‌ادبان!¹ از بى‌ادبان! و بعد ما اینها را بالعیان بعد از فوت ایشان مشاهده کردیم که چطور آنچه را که ما در آن زمان حدس مى‌زدیم به‌واسطۀ‌ آماده شدن زمینه و بستر مناسب، ظهور عینى و خارجى پیدا کرد!

اینها برای چیست؟ خب اینها واقعیت است. این‌همه بزرگان مى‌گویند: مراقبه! مراقبه! مواظب باش، خب‌ کشک که نمى‌گویند. اینها از خودشان که درنیاورده‌اند. تمام این مطالب منطبق با احادیث، روایات، مسائل بزرگان، تجربۀ بزرگان است و چیزهایى است که خودشان عملاً تجربه کرده‌اند حالا اینها را دارند در اختیار انسان قرار مى‌دهند. امکان ندارد شما وارد یک جریان فضاى خبر و سیاست بشوید و بعد از آن بلند شوید نماز مغرب و عشاء بخوانید که با حضور قلب باشد. حالا بروید امتحان کنید. امکان ندارد! این گوى و این میدان، بفرمایید. امکان ندارد. چون فضاء فضاى جزئیات است!

حرکت به‌سوی کلیت در نماز

حرکت ما در نماز به‌سوى کلیت است. حرکت ما در نماز به‌سوى تجرّد است. حرکت ما در نماز به‌سوى رفع قیود و رفع حدود است. حد را مى‌خواهیم کنار بزنیم و قید را مى‌خواهیم کنار بزنیم. از مرتبۀ ماهویتِ وجودیِ خود مى‌خواهیم به مرتبۀ هوهویتِ اطلاقىِ او برسیم. این ماهویت قید است و این ماهویت حد است. چطور در یک هم‌چنین زمینه‌اى ما به مسائلى مى‌پردازیم که ما را در این ماهویت و حدود و قیود بیشتر ثابت، پایدار، مستقیم و بااستقامت مى‌کند؟! این چطور ممکن است؟! این اصلاً نمى‌سازد. لذا فرمودند که در مراقبه باید متوجه باشیم و خیلى به‌دنبال این مسائل نرویم و خیلى به این مطالب توجه نکنیم. خب توجه به این مطالب همین است. مگر شما مى‌توانید قبل از نماز یک خبر را نگاه کنید و خاطرۀ آن خبر در ذهن شما وقتی که مى‌گویید: ﴿إِيَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِيَّاكَ نَسۡتَعِينُ﴾² نیاید؟! مگر مى‌توانید؟! اگر مى‌توانید انجام بدهید، بسم الله! انجام بدهید!