جلسه ۷۳۱

 حالا یك مقداری بحث بدا را بواسطه لازمه مبحث طرح می‌كنیم كه اصلا اصل بدا چیست و این حقیقت بدا چیست و این كه در لسان ائمه و در بعضی از روایات هست كه مسئله بدا فقط علمٌ مكنونٌ مخزونٌ فی ذات الله تعالی¹ و یا لولا البداء لأخبرتكم الی یوم القیامه² یعنی چه؟ یعنی این روایات حكایت از این می‌كنند كه مسئله بدا یك واقعیت مكنونی است كه فقط به ذات پروردگار برمی‌گردد. و به اراده و مشیت او برمی‌گردد، یعنی این قضیه هست كه بداء از نقطه نظر علمی در ذات پروردگار منحصر است. اینجا صحبت دارد و همین طور با روایاتی كه دلالت بر مسئله احاطه علمی دارند بر مشیت و بر جریان مشیت. چطور می‌تواند این قضیه وفق بكند با آن روایاتی كه می‌فرمایند:" هیچ چیز از ما مخفی نیست" خب خود این بدا هم جزو این مطالب هست دیگر، و به اصطلاح از اینها خارج نیست اینها مطالبی است كه نسبت به آن خوب است صحبت شود. مرحوم آخوند در مجلدات دیگر راجع به این مسئله صحبت می‌كنند ظاهرا در جلد هفت یا هشت است كه راجع به مسئله كیفیت تحقق علم در آن جا صحبت دارند. حال اگر بشود بحث را به تأخیر انداخت و الا مباحث را در همین كلمات مرحوم میرداماد خواهیم آورد.

 این مسئله همیشه برای ما جای شبهه بوده است كه این مسئله را چگونه آخر ترسیم می‌شود كرد شما یك حقیقت علمیه را در ذات باری ترسیم كنید اسمش را بگذارید لوح محفوظ بعد یك مرتبه دیگر در آن جا اسمش را بگذارید لوح محو و اثبات كه مقام قدر است. آن لوح محفوظ نسبت به قضایای كلی است ولكن در مقام نزول این ممكن است حد بخورد، تراش بخورد، كم بشود، زیاد شود و شكل پیدا كند مانند همان حقیقت وجود بسیط كه می‌آید و حدّ می‌خورد و شكل پیدا می‌كند، وجودی كه شكل ندارد شكل پیدا می‌كند، وجودی كه رنگ ندارد رنگ پیدا می‌كند، وجودی كه حد ندارد حد پیدا می‌كند، وجودی كه قالب ندارد قالب پیدا می‌كند، وقتی كه یك وجود وجود بسیط است در حق تعالی دیگر قالب چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟ رنگ و شكل و اعراض چه جایگاهی می‌توانند داشته باشند؟ آن وجود بسیط است حتی بسیط از مجرد و ماده است. یعنی ماده است ولی می‌تواند در آن واحد یك نحوه‌ای از تجرد هم داشته باشد، البته غیر از آن تجرد اصطلاحی كه متدوال السنه اعلام است.