ضرورت رعایت ادب و انصاف در نقد بزرگان

اهمیت شناخت از روی فهم نه تقلید

مگر شما همین مسئله را در روش من نمى‌بینید؟! به ارزشمندترین فردى که بنده به مسائل او معقتد بوده و هستم و مرتبۀ او را در یک جایگاهى مى‌دانم که مخصوص به اعتقاد خودم هست و شاید تابه‌حال هم به کسى نگفته‌ام ـ و قطعاً هم نگفته‌ام ـ درعین‌حال مى‌بینید وقتى که بیان مطالب علمى مى‌شود، من با کسى شوخى ندارم. به ما این‌طور یاد داده‌اند، خودشان یاد داده‌اند! حتى گفتند: اگر امام را مى‌شناسید از روى فهم بشناسید نه از روى تقلید حتى همین امام زمان علیه‌السّلام! امام زمان تقلیدى ده شاهى زمان ناصرالدین‌شاه نمى‌ارزد! ـ آن موقع ارزش داشت، الآن که اصلاً هیچی الآن هزار تومانى‌اش هم مثل ده شاهى است! ـ آن امام زمان تقلیدی ده شاهى هم نمى‌ارزد! امام زمانى براى ما محترم است که امام زمان واقعى و امام زمان حقیقى باشد، امام زمانى باشد که با مبناى صحیح و با مبانى علمى و با ادله و حجج منجّزه امام را بشناسیم و بفهمیم.

فرمایش امام صادق علیه‌السّلام در لزوم تحقیق جهت شناخت و پذیرش دین

یک روایتى را دو سه روز پیش یک جا دیدم و خیلى خوشم آمد، قبلاً ندیده بودم. روایت امام صادق علیه‌السّلام است:

مَن دَخَلَ فی هذا الدّینِ بالرِّجالِ، أخرَجهُ مِنهُ الرِّجالُ کما أدخَلوهُ فیه؛ و مَن دَخَلَ فیهِ بالکِتابِ و السُّنَّةِ، زالَتِ الجِبالُ قبلَ أن یَزولَ.¹

هیچ حوادثی نمی‌تواند او را از دین بیرون کند؛ یعنى شایعات نمى‌تواند نظر او را عوض کند. این مکتب امام صادق ما است، آقا به ریش و عمامه نگاه نکن بلکه به فهم و اعتقاد و خودت نگاه کن و ببین چقدر فهم دارى و به‌اندازۀ فهم خودت قدم جلو بگذار. بیشتر بگذارى خودت مسئول هستی! به‌اندازۀ فهمت از این مسئله و ‌این مطلب قدم جلو بگذار. آنکه ما از روش بزرگان دیدیم همه این‌طور بوده است که به‌دنبال فهم بودند. این مسئله مسئلۀ عجیبی نیست بلکه غیر از این باشد عجیب است.