تبیین حقیقت مُثُل افلاطونی در فلسفه اسلامی

مفهوم نداشتن اجمال در مقام عینیت خارجی

شما وقتى که یک تخم سیب را مى‌گیرید و مى‌گویید: بالإجمال این یک درخت سیب است، شما در اینجا دارید یک شجرۀ سیب و تفّاح درنظر مى‌گیرید والاّ این خود تخم است و چیز دیگرى نیست. بله! استعداد و قابلیت دارد که تبدیل بشود و حال که نشده است، وقتى که نشده چرا شما اجمال مى‌گویید؟! ما اجمال نداریم! اجمال یعنى ابهام، اجمال یعنى عدم الوجود، اجمال یعنى عدم التفصیل، اجمال یعنى عدم التوضیح و اجمال یعنى عدم التبیین، این معناى اجمال است و این اجمال در مقام مفهوم معنا دارد نه در مقام عینیت خارجی! درحالی‌که بحث ما از مسئلۀ علیت و معلولیت، تعیّن خارجى است یعنى علت خارجى مثالی، علت خارجى ملکوتی، علت خارجى لاهوتی و علت خارجى علم عنائی که نفس علم عنائى علت خارجى براى خلق اشیاء است، این علت خارجى علت براى معلول خارجی است، پس معلول آن کجاست که ما نمی‌بینیم؟! ما نمى‌بینیم خب نبینیم، ما آن‌طرف دیوار را هم نمى‌بینیم! ما اتاق پشت سر را هم نمى‌بینیم! ما آن کسی که در خیابان هست را هم نمى‌بینیم! اینکه ما نمى‌بینیم یعنى نیست؟! همان‌طوری‌که براى دیدن این اتاق کنارى باید از این در خارج شویم و وارد در آن اتاق شویم و براى دیدن افرادى که در خیابان حرکت مى‌کنند چاره‌اى نداریم جز اینکه بدن را کمی تکان بدهیم و این‌قدر آنجا ننشینیم و برویم و این راه را طی کنیم و برویم و ببینیم، همین‌طور براى مشاهده و احساس عینىِ آن معلول خارجى هم باید خودمان را تکان بدهیم. آن تکان دادن، تکان دادن بدن نیست بلکه تکان دادن روح و نفس است و تجرد است! وقتى شما تکان دادى آن‌وقت مى‌فهمى معلول هست، پس همه چیز هست.

امر ثابت بودن تمام اتفاقات عالم

همۀ آنچه که در این عالم اتفاق افتاده و مى‌افتد یک امر ثابت است!