
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
تحلیل جایگاه زمان و مکان در سلسله علل تکوینی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیدهترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی میپردازند. ایشان با نقد دیدگاههای رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل میشوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان میدهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی مییابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه میرسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، میتواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین یکی از پیچیدهترین مسائل فلسفی، یعنی کیفیت ربط حادث به قدیم و نحوه تحقق اعیان خارجی میپردازند. ایشان با نقد دیدگاههای رایج که برای حل این معضل به مفاهیم اجمال و تفصیل متوسل میشوند، بر این نکته تأکید دارند که زمان و مکان، اموری انتزاعی و از مقارناتِ تحقق اشیاء هستند، نه اجزای ذاتیِ سلسله علل. استاد با تفکیک میان «سلسله علل معتاد» و «علل تکوینی»، نشان میدهند که چگونه اولیای الهی با عبور از قیود مادی، به حقایق هستی آگاهی مییابند. در نهایت، این بحث به این نتیجه میرسد که علم الهی به حوادث، نه از طریق حدس و گمان، بلکه مبتنی بر اراده تکوینی است و انسان با کاهش تعلق به ماده، میتواند به این ابزارِ ادراکِ حقایق دست یابد.
ربط حادث به قدیم و کیفیت تحقق اعیان خارجی
19تلمیذ: خب تغییر ما خَلقَ الله نمیشود؟!
استاد: اینهم مگر جزو ما خَلقَ الله نیست؟! اینهم یک خَلقَ الله است دیگر! این ﴿فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلۡقَ ٱللَهِ﴾1 دیگر خودش خَلقُ الله است!
تلمیذ: آن آیه پس شامل موارد خاصّ خودش میشود.
استاد: آن ﴿فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلۡقَ ٱللَهِ﴾ مىآمدند گوش را مىبریدند یعنى همان خلق را در آن اعمال مىکردند ولی غیر از این است که بیایند و خلق بکنند. منبابمثال مىگویم: گوسفند سالى دوتا مىزاید الآن من شنیدم بعضیها به یک نتایجى رسیدند که سالى شش یا هفتتا از این گوسفند مىتوانند بچه بیاورند. خب این ﴿فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلۡقَ ٱللَهِ﴾ است؟! نه دیگر! همین است حالا یا علفش را عوض مىکنند یا دارویش را عوض مىکنند یا ژنش را عوض مىکنند. آن [کسی] که دارد این کار را مىکند در همان ارادۀ خدا این کار را مىکند تا خدا نخواهد که نمیشود. خدا میخواهد خب خدا اجازه ندهد! خودش جلویش را بگیرد اینکه جلویش را باز گذاشته معلوم مىشود دیگر [ایرادی ندارد]! اگر خدا نمىخواهد در خلقتش تأثیر کنند خب جلویش را بگیرد و نگذارد! در کار من دارید دخالت مىکنید؟! چطور در مورد قرآن تابهحال نگذاشته که مثل آن را بیاورند؟! ﴿قُلۡ فَأۡتُواْ بِسُورَةٖ مِّثۡلِهِۦ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ﴾2 تا حالا نگذاشته است و ﴿إِنَّا نَحۡنُ نَزَّلۡنَا ٱلذِّكۡرَ وَإِنَّا لَهُۥ لَحَٰفِظُونَ﴾3 آمده و ایستاده است.
تفاوت مجسمهسازی با شبیهسازی انسان
تلمیذ: در مور مجسمهسازی در روایت هم داریم که روز قیامت میگویند که به او روح بدم.4 آنهم به یک خاک، گِل، سنگ و چوب یک شکلی مىدهد حالا این میآید یک ذره را برمىدارد و با آن این کار را میکند.
استاد: این ذره روح دارد.
تلمیذ: خب این روح که در اختیار شخص نیست.
استاد: مثل آن ساختن یعنی یک مجسمهای را شبیه انسان ساختن. این مجسمه با تولید یک انسان یکى است؟! چه ربطى دارد؟! پس ازدواج هم مجسمهسازی است.
- . سوره نساء (4) آیه 119. رساله نکاحیه، ص 314:
«من حقّاً ایشان را امر میکنم تا آنکه خلقت خداوند را تغییر دهند.» - . سوره یونس (10) آیه 38. انوار الملکوت، ج 2، ص 73:
«بگو اى پیغمبر! شما هم یک سوره همانند آن بیاورید، و هر کس را هم که در توان خود دارید، براى این امر غیر از خدا دعوت کنید و بخوانید؛ اگر شما راست مىگویید!» - . سوره حجر (15) آیه 9. امام شناسى، ج 14، ص 84:
«بهدرستىکه ما حقّاً و حقیقةً قرآن را فرو فرستادیم، و حقّاً و حقیقتاً ما حافظ آن مىباشیم!» - . من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص ۳.
- . سوره نساء (4) آیه 119. رساله نکاحیه، ص 314:
