کیفیت ربط حادث به قدیم در نظام هستی

نفسِ ارادۀ ذات موجب مصلحت خارجیه

نفسِ ارادۀ ذات موجب مصلحت خارجیه است؛ نفسِ ارادۀ او موجب مصلحت خارجیه است. چرا؟ چون مابعد ذات که اصلاً چیزی نیست! مابعد ذات که اصلاً حقیقتى ندارد تااینکه ذات بخواهد خودش را منطبق بر این کند! بنشیند فکر کند که الآن که من این کار را انجام مى‌دهم درست هست یا نه؟ این به‌خاطر این است که من این کار را انجام مى‌دهم زیرا من باید خودم را با شرایط خارجى منطبق کنم، من داراى نقاط نقص و ضعف هستم که به‌واسطۀ شرایط خارجى این نقاط دائماً در حال تغیّر و تبدّل است و براى تبدیل به احسن باید خود را با شرایط خارجى [منطبق کنم]! وقتى خارجى وجود ندارد، ذات خودش را با چه شرایطى منطبق کند؟!

نفس ارادۀ حق مساوى با حصول مراد در عالم خارج

اینجاست که نفس اراده، مساوى با حصول مراد در عالم خارج است یعنى از وقتى که خدا بود از همان موقع مجردات بود و از همان وقت تجلّى بود. «از همان وقت» یعنی از همان بُرهه، نه از همان‌ زمان! این اعیان خارجى همه وجود داشت.

بحث در مورد قدم اشیاء متدرّج الحصول

حالا آمدیم سراغ اشیائى که اینها اشیاء متدرّج الحصول هستند. این اشیاء متدرّج الحصولى که ما الآن در این بسترِ او قرار گرفته‌ایم و داریم اینها را یکى پس از دیگرى مشاهده مى‌کنیم و می‌بینیم که یکى پس از دیگرى مى‌آید و با عدمِ یکى حصولِ دیگرى هست و با حصولِ دیگرى عدم آن یکى هست و با آمدن ساعت هشت، ساعت هفت و پنجاه و نه دقیقه معدوم مى‌شود و با معدوم شدن ساعت هفت و پنجاه و نه دقیقه ساعت هشت مى‌آید، اینکه الآن داریم حکم به عدم‌ مى‌کنیم و حکم به وجود نسبت به آن مى‌کنیم این [حکمی] که داریم می‌کنیم این [حکم] چه ارتباطى به ارادۀ مرید دارد؟ شکى نیست در اینکه تحقق هر شیئی منوط به علت تحقق آن شیء هست.‌ همان‌طوری‌که در مورد مجردات و در مورد مبدعات گفتیم که به‌واسطۀ ارادۀ حضرت حق، آنها حدوث ذاتى و قِدم زمانى دارند همین‌طور نسبت به آن اشیائى که در خارج جنبۀ تدرّج حصولى دارند و متدرّج الحصول هستند شما چه تصورى نسبت به این مسئله دارید؟