
تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام
ضرورت اشراف فقیه بر حقایق تکوینی و مسائل اجتماعی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه، به تبیین جایگاه فقیه و کیفیت استنباط احکام شرعی میپردازند. ایشان با نقد رویکردهای سطحی و خشک در اجتهاد که تنها به ظواهر روایات اکتفا میکنند، بر ضرورت اشراف فقیه بر حقایق تکوینی و شرایط اجتماعی تأکید میورزند. بحث با محوریت نماز استسقاء و نقد نگاههای متولیمآبانه به دین آغاز شده و به این نتیجه میرسد که فقیه باید با درک صحیح از ولایت امام زمان علیهالسّلام، به جایگاه واقعی خود به عنوان یک واسطه و آگاهکننده پی ببرد. در ادامه، استاد ضرورت تحول در بیان مسائل فلسفی و فقهی را مطرح کرده و بیان میدارند که استنباط صحیح، نیازمند پیوند میان مبانی نظری و حقایق عینی و خارجی است. این جلسه در نهایت، راهکاری برای خروج از جمود فکری در فتاوا و رسیدن به فهمی عمیقتر از دین ارائه میدهد که در آن، مصالح واقعی جامعه و شعائر ولایت بر اساس بینش صحیح فقیه، جایگاه اصلی خود را باز مییابند.
تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام
6خدا به حضرت ابراهیم علیهالسّلام علم غیب داد و نگاه کرد [دید] دارند آنجا کار خلاف مىکنند. گفت: خدایا نسل این فلان فلان شدهها که دارند خلاف مىکنند را از دنیا بردار! آنجا را هم نگاه کرد [و دید در آنجا هم کار خلاف میکنند، همین کار را انجام داد]. ندا آمد چه خبر است بابا؟! کمی چشمانت را باز کردیم دارى کل خلایق را از ما مىگیرى! این را بگیر و آن را ببند و آن را فلان کن! بندههای من همین هستند، پس من توبه را براى چه گذاشتم؟! استغفار را براى چه کسی گذاشتم؟!1 اگر اینطور است در هر خانهاى نگاه مىکند باید آن را به هوا ببرد چون بالأخره کم خانهاى مىماند که ...! على مىماند و حوضش! خدا مىگوید: چه شده است چشمت را باز کردیم نمىتوانى طاقت بیاورى؟! ما اینهمه داریم نگاه مىکنیم، ملائکۀ ما دارند نگاه مىکنند و چشمهایشان را مىبندند! حالا مسئله به این کیفیت است.
اهمیت مسئلۀ خطیر فتوا دادن
این قضیه قضیهاى است که بهخصوص براى یک فقیه در مقام اجتهاد و خیلى خطرناکتر و خیلى خطرناکتر در مقام افتاء [مهم است]، حالا اجتهاد براى خودش است ولی افتاء براى بقیه است. در مقام افتاء باید مواظب باشد بر اینکه نهتنها دین ربطى به او ندارد و بهاندازۀ سر سوزنى ارتباط به او ندارد بلکه همه دربست و صددرصد مربوط به صاحبالعصر است والسّلام! یک سر سوزنى ارتباط به ما ندارد و باید در مقام اجتهاد این را داشته باشد که اى امام زمان، اینکه الآن من دارم این مدرک و این مرجع را مىبینم بهخاطر این است که خودت گفتى بیایم و ببینم والاّ من نفهمم و جاهلم و هیچى سَرَم نمىشود! با این دید باید نسبت به مدارک و مراجع نگاه کرد آنوقت او هم لطف مىکند و یا عین یا نزدیک به آنچه که مورد نظر اوست القاء مىکند و دیگر سر از آنجا درنمىآورد که بگوید که وقتى دخترها در دانشگاه بروند براى اینکه دیگران نروند عیب ندارد که حجابشان را بردارند! دست شما درد نکند! عجب! یعنى همانکه خود استعمار مىخواهد و همانکه کفر مىخواهد! ما داریم با دست خودمان آنکه کفر مىخواهد را انجام مىدهیم، او هم همین را مىخواهد که بیحجابی و ولنگووازی باشد و دربهدری باشد و هتک نوامیس و اینها باشد! یعنى الآن اگر امام زمان علیهالسّلام حضور داشت فتوا مىداد: اى دختران مسلمان و شیعه در ترکیه! همه چادرهایتان را بردارید خلاص، راحت شوید که دیگر باکى بر شما نیست! زیرا اگر شما نروید آنجا اشخاص دیگر مىروند.2 فردا هم به همین ملاک مىگویند که شلوارهایتان را دربیاورید که اگر درنیاورید اشخاص دیگر درمیآورند پس شما زودتر از آنها در بیاورید! ملاک همین است دیگر؛ ملاک این است که دیگران [چه فکر میکنند]! خودش هم مثل دیگران مىشود! همۀ اینها بهخاطر دور بودن از ولایت است همۀ اینها بهخاطر این است که این مشکل و این معضل حل نشده است! ما در اینجا فقط باید صِرف آگاهى و اطلاع را داشته باشیم ولی خودمان را همهچیز میدانیم!
- . الاحتجاج، ج 1، ص 35؛ بحارالانوار، ج 9، ص 277.
- . سایت آیةالله مکارم شیرازی، بخش استفتائات:
سؤال: وظیفه خواهران دانشجوى مسلمان ترکیه و دیگر کشورها نسبت به رعایت حجاب در دو فرض زیر چیست؟ ۱. شرط گذراندن تمام ترمهای دانشجویى در دانشگاههای تحت مدیریت آنها، رعایت نکردن حجاب شرعى است. ۲. شرط اتمام چندترم باقیمانده از رشته خاصی در دانشگاه ترک حجاب است.
جواب: با توجه به اینکه اگر دختران مسلمان و متدین دروس عالى را نخوانند تنها افراد بیبندوبار و لامذهب پستهای مهم را اشغال میکنند، به افراد متدین اجازه داده میشود که حجاب را در خصوص مواردى که ضرورت دارد رعایت نکنند، ولى در غیر آن موارد حتماً مراعات نمایند.
