تحول در مبانی اجتهاد و استنباط احکام

جواز خراب کردن موقوفات به‌خاطر توسعۀ حرم امام رضا علیه‌السّلام

در [رساله اجتهاد و تقلید] قضیۀ رفتن آن عالم در مشهد ـ در زمستان بود و خودم آنجا بودم ـ که راجع به وقف و آن مساجد و مدرسه‌هاى خیرات‌خان که وارد در حرم و صحن و اینها شد سؤال کرد هست. ایشان این‌طور جواب دادند که وقتی زوار امام رضا علیه‌السّلام احتیاج به مکان دارند، باید این مکان براى آنها حاصل شود. طى‌ّ المکان که نداریم تا توسعۀ در مکان پیدا شود و این مدرسه پانصدمتر جایش را عوض کند!¹ یک زلزله بیاید و زمینش را بردارد و به آنجا ببرد و یک زمین دیگرى جایگزین آن شود، این را که نداریم! مدرسه سر جایش هست و الآن زوار امام علیه‌السّلام در مضیقه هستند و وقتی که در مضیقه هستند، چطور می‌شود که اینجا این زوار در مضیقه باشند و مسئله هم مسئلۀ وقف باشد؟! یک مجتهد عادى باشد مى‌گوید: آقا وقف است و حرام است، فوقش زیارت امام رضا علیه‌السّلام مستحب است!

یک کسى در یک جا بود و مى‌گفت: نماز جمعه واجب است و زیارت امام مستحب است یعنى زیارت امام نروید! در یکى از این شهرهاى جنوب بود. مى‌گفت: زیارت امام مستحب است ولى نماز جمعه واجب است، بلند شوید و به نماز جمعه بیایید! یکى هم مسائل را این‌طوری بیان مى‌کند! درحالی‌که آن کسی که به حاقّ دین رسیده باشد امام را اصل مى‌داند! امام رضا اصل است و نماز، روزه، وقف، جهاد، حج، زکات و خمس فرع است! اصل امام رضاست، این اصل است! نماز و حج باید بر محوریت این اصل شکل خودش را پیدا کند! امام رضا را عرض کردم نه بنده و امثال بنده، نه‌خیر! بر محوریت امام رضاست که حج، زکات، نماز و صوم باید جایگاه خودش را پیدا کند، همۀ اینها بر محوریت امام رضا و امام زمان علیهماالسّلام است که باید [جایگاه خود را] پیدا کند و آن اصل مى‌شود و همه فروعات مى‌شوند! وقتى همه فروعات شد خب فرع مترتب بر اصل است و اگر در یک‌ جا براى اصل یک حکم خاص پیش آمد، فرع هم متأثر مى‌شود.