علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی

آنچه که فعلاً به ما مربوط است و باید نسبت به مُثل نوریۀ الهیه یا به تعبیر دیگر مُثل افلاطونیه مورد توجه قرار بدهیم این مقدار از بحث است ...، حالا ما کاری به آن کیفیت مثل نوریه نداریم که آیا آن مثل به‌نحو کلى است یا به‌نحو جزئى، ما بحث را در اینجا عام مطرح مى‌کنیم؛ چه انسان کلى باشد که این حکایت از همان حقیقت نوریۀ کلیه است یااینکه انسان‌هاى جزئى باشند مثل افراد انسان و افرادى که در اینجا نشستند، صورتِ مجلسى که در اینجا وجود دارد که تمام اینها صور جزئیه است، بحث، بحث کلى و سِعى است و شامل همۀ صور و همۀ انواع تعینات خواهد شد.

پس در این قضیه شکى نیست که تمام صور اشیاء چه به‌نحو کلیت و چه به‌نحو جزئیت در علم عنائى حق شی‌ءٌ بلا اول له و حقیقت بلا اول له و صرفاً این صور فقط اختلافش با ذات أحدیت اختلاف علّى و معلولى است؛ تا جایى که خدا خدایى مى‌کرد این صور بوده و همین‌طور این صور هم خواهند بود و شکى در این قضیه نیست. این یک مسئله است.

تعریف مابإزاء حقیقی و اعتباری

مطلب بعد مى‌رسیم به این نکته که حالا این صور حکایت از چه مى‌کند؟! آیا این صور فقط یک نقوش و یک اشیاء و تصوراتى هستند که فرض کنید یک نقاش تصورات خودش را به‌صورت کاغذ درمى‌آورد؟! حالا چه اینکه آن تصور، تصور ذهنى باشد قبل از انتقال به کاغذها و قرطاس و اینها، یااینکه این صور نقوشى پس از انتقال باشند؛ در هر دو صورت اینها یک نقوشى هستند که یک مابإزاء خارجی دارند: مابإزاء حقیقى یا مابإزاء اعتبارى؛ حقیقى این است که فرض کنید الآن این اشیائى که در این مدرسۀ فیضیه هست از اشجار، صحن، سنگ و کیفیت حجرات را انسان به‌صورت عکس دربیاورد و بعد در کاغذ نشان بدهد، این عکس حکایت از این حقایق مى‌کند.