علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی

تلمیذ: ﴿وَٱللَهُ خَلَقَكُمۡ وَمَا تَعۡمَلُونَ﴾.¹

استاد: بله چیز هست.

اطلاع ذات بر حقیقت علمیه عین اطلاع ذات بر حقیقت عینیه

اطلاع ذات بر حقیقت علمیه عین اطلاع ذات بر حقیقت عینیه است و بین حقیقت علمیه و بین حقیقت عینیه به طرفة العینى نبایستى که انفکاک و انفصال باشد. پس اطلاع بر ذات در علم عنائى بر صورت علمیه مساوى با اطلاع ذات بر یک حقیقت عینیۀ خارجیه است! قضیه تمام شد!

تعریف علم عنایی حق

پس تمام اعیان خارجى و تمام پدیده‌ها، آیه‌اش را هم آقای ... خواندند: ﴿وَٱللَهُ خَلَقَكُمۡ وَمَا تَعۡمَلُونَ﴾ پس تمام اعیان خارجى و تمام حوادث و تمام پدیده‌ها بِأعیانهم و بِتصرفاتهم و آثارِهم همۀ اینها به‌نحو عینیت در ذات ربوبى تحقق عینى دارند. این را علم عنائى حق مى‌گوییم. حالا صحبت در این است که کیفیت مسئلۀ تصرم در وجود چیست! دیگر ما بنزینمان تمام شد! حالا این حقائق چطور می‌تواند در آن سلسلۀ وجود ... خب این وجود را مى‌بینیم که نبوده و الآن هست.

البته راجع به این مسئله ما قبلاً صحبت کردیم و شاید صحبت ما کافى نبوده و خب طبعاً این اشکالى که شما مى‌کنید نشان مى‌دهد که شما در آن بحث‌‌ها نبودید چون اینها بحث شده است. این مسئله و کیفیت تحقق و تکوّن آن جاى صحبت دارد.

معنای صادر اول

من‌باب‌مثال پیغمبر که صادر اول است در 1400 سال قبل در سال عام الفیل باید متولد شود در قبل از آن تولد هم نبوده شما هرچه روى زمین بگردید پیغمبر را پیدا نمى‌کنید پدرش هست ولى خودش نیست یا در یک زمانى پدرش عبدالله هم نبود و مادرش هم نبوده است. حال سؤال این است که این «نبود» کجاست؟! اگر ما مى‌گوییم که اطلاع بر حقایق علمیه عیناً مساوى با اطلاع و اشراف بر حقایق عینیه است، پس این رسول خدا که صادر اول هست ـ حالا بقیه که بماند ـ کجاست؟! ایرادش اینجاست که ما صادر اول را همین مى‌بینیم که در سنۀ چند عام الفیل به‌دنیا آمد؛ این وجودى که مرکب از شحم، لحم، جلد، اُذن و عظم است این را ما صادر اول مى‌دانیم چشم ما به این مولود باز مى‌شود و مى‌گوییم که این صادر اول است درحالی‌که یک سلسلۀ علت وجود دارد که براساس آن سلسلۀ علیت همۀ اشیاء تحقق‌ عینى و تحقق خارجى دارند حالا کیفیتش إن‌شاءالله دیگر براى جلسات بعد باشد.