علم عنایی حق و کیفیت علم به اعیان خارجی

این اطلاع ذات ربوبى بر صورت اشیاء تمام اینها ناشى از مقام جهل است. شخص یک صفحه فلسفه نخوانده دارد به این مسائل ایراد مى‌گیرد! خب عزیز من! این مسائل در حیض و نفاس نیست! این مسائل که در نماز و روزه و صلاة مسافر نیست! آن‌وقت مى‌گوید که آقا چطور در مسئلۀ وحدت وجود ذات اقدس حق که مجرد است با این اعیان خارجى یکى است؟! خب باید هم ایراد و اشکال کنى چون تو نخواندى و نسبت به این مسائل جاهل هستی. چرا شوخی داری؟! بررسى قضیه و غایت مسئله کار و زحمت مى‌خواهد همان‌طوری‌که رسیدن به مسائل فقهى و سایر مسائل اصولی زحمت و مطالعه مى‌خواهد و آن به‌جاى خودش محفوظ است، این‌هم به جای خودش محفوظ است. چرا ما باید بیاییم این‌طرف و آن‌طرف دخالت کنیم و بیخود و بى‌جهت این و آن را متهم بکنیم؟! این صحیح نیست.

اطلاع ذات ربوبى نسبت به‌ صورت، عین اطلاع ذات ربوبى نسبت به تعیّن خارجى است و تعیّن خارجى درصورتى اطلاع بر او مصححِ براى این اتصال است که وجود داشته باشد و اگر وجود نداشته باشد چطور ذات ربوبى بر اعیان خارجیه مطلع است؟! چگونه مى‌شود اطلاع پیدا کند؟!

حالا برفرض در متصرمات الوجود که آقاى ... اشکال مى‌کنند در آنجا ما صحبت نمى‌کنیم در مبدعات که مى‌توانیم صحبت کنیم. در آنها که مافوق زمان هستند مى‌توانیم صحبت کنیم. در نفوس و عقول کلیه و مجردات که مى‌توانیم صحبت کنیم. بالأخره آنها نسبت به ذات ربوبى معلول هستند یا‌اینکه نه، در عرض هستند؟!

همۀ خلائق، معلول اسماء و صفات

همۀ خلائق معلول اسماء و صفات هستند؛ جبرائیل، میکائیل، نفوس کلیه، و نفوس انبیاء، نفس رسول الله یا صادر اول بگویید هرچه مى‌خواهید بگویید معلول است بالأخره علت که نیست و هم‌طراز وجود در ذات ربوبى که نیست این کفر است و شرک لازم مى‌آید. این مسائل توالى فاسد خودش را دارد.