تبیین حقیقت جنس و فصل در فلسفه اسلامی

نجار وقتى که دارد تختۀ الوار براى نجارى مى‌گیرد اگر در همان موقع از [تختۀ الوار] بپرسید که آقا شما میز هستى، مى‌گوید که من میز نیستم. اِ ما مى‌خواهیم شما را به میز تبدیل کنیم! [می‌گوید که] الآن که نکردید! مى‌گوییم که آقا شما صندلى هستید؟! مى‌گوید که من صندلى نیستم. مى‌گویم که پس آنچه که بعداً یک هفتۀ دیگر کنار این مغازه چیده مى‌شود آن چیست؟! مى‌گوید که آن صندلى است، من نیستم! خب حالا به اعتبار ما یؤول و فلان و این مسائلى که در باب مَجاز و استعارات و فلان هست آن یک مسئلۀ دیگر است.

خب بحث فلسفى، بحث استعارات و مجاز و اینها نیست بلکه بحث تحقق و تکوّن خارجى است. مى‌گوید که من نیستم. مى‌گویم که تو تختى؟! مى‌گوید که نیستم. مى‌گویم که تو لوحى؟! مى‌گوید که نیستم. هرچه بپرسى مى‌گوید که نیستم! حالا اگر آمدیم و صندلى درست کردیم همان چوبى که قبلاً گفته نیستم همان مى‌گوید که من الآن همین هستم.

اینکه الآن مى‌گوید: من این هستم و آن موقع مى‌گفت که نیستم، چه معنایى دارد؟! البته به مجاز و عنایات و اینها کار نداریم و به همان نفس حقیقت وجودیۀ شیء داریم می‌گوییم؛ به‌خاطر اینکه این در این موقع هیچ ارتباطى به میز و صندلى و آنچه را که منتجات بعدى و در مستقبل حاصل مى‌شود ندارد بلکه ماده‌اى مبهم است گرچه خود، تعیّن دارد حالا این از نظر تعیّن، تعیّن خارجى است منتها ما آن تعیّن ذهنى را بعد مى‌گوییم. این یک امر متعین خارجى است و وزن هم دارد و داریم نگاه می‌کنیم. مى‌گوییم که تو چوبى؟! مى‌گوید که بله. همۀ اینها را مى‌گوید که نیستم نیستم تا بگوییم که تو چوب هستى، مى‌گوید: بله. تو الوارى؟! می‌گوید: بله. آیا از درخت تو را درآوردند؟! مى‌گوید: بله. این بله بله‌ها با آن نیستم نیستم‌ها دو امر متعارض و متناقض و متقابلى است که اینها درمقابل یکدیگر قرار دارند.