جلسه ۶۸۷

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 مسئله‌ای كه متكلمین راجع به قضیه حدوث و قِدَم عالم مطرح می‌كنند اینكه در آن جا آن چه كه هست استمرار فیض است و عدم انقطاع فیض و لازمه ذاتی هر نوع فیض را وجود مفیض می‌دانند این را من گفتم، اینها چیزهایی است كه در كلام وارد شده است ما در روایات به عنوان اینكه این فیض حق مستمر است ازلًا، نداریم چنین عبارتی نیست و این كه لازمه حضور حق این است كه همیشه مفیض باشد، دلیل بر همچنین چیزی نداریم.

 افاضه از صفات ذاتی حق نیست آن چه كه مربوط به ذات است اراده است. اراده است كه صفت ذاتی است نه افاضه، البته مترتب بر اراده افاضه هم هست، حالا آن افاضه فی برهی فلیس فی برهی اخری این را می‌توانیم بگوییم اما اینكه افاضه باید ذاتی حق باشد و استمرار هم داشته باشد دلیل فلسفی بر این مسئله نداریم.

 تلمیذ: مظاهر كه فرمودید ازلی هستند؟

 استاد: آن به خاطر همان متأثر از اراده است و اراده ازلی است و این به فیض كاری ندارد.

 تلمیذ: پس چرا فرق می‌كند؟ مطلب یكی است

 استاد: نه ببینید در اصل مطلب نه این كه یك چیز دیگر را دلیل آورد

 تلمیذ: اگر قرار باشد مظاهر ..

 استاد: شما فرض بكنید كه همسایه‌تان یك آدم خوبی است و حالا به اصطلاح طبیبی است شما نصف شب دل درد می‌گیرید و این همسایه شما را ویزیت می‌كند درمی‌آیید می‌گویید چون ما همسایه‌اش بودیم آمد یا چون آدم خوبی بود آمد اگر نه، همسایه نبود جای دیگر هم بود می‌رفت دلیل از این طرف بیاورید.

 اینكه افاضه حق باید دائم باشد ما نداریم یك همچنین چیزی، ما كجا داریم سندی؟ متنی؟ روایتی؟ چیزی كه حتما باید افاضه مستمر باشد؟ آن چه كه هست این است كه اراده از صفات ذاتی است و با ذات، استمرار ازلی دارد و چون مظاهر متأثر از اراده هستند پس آنها هم ازلی هستند ولی خب طبیعی و بدیهی است. این كه متكلمین مطرح می‌كنند و متفلسفین هم البته می‌آیند پیگیری كردند این قضیه را كه راجع به قِدم زمانی نه قِدم ذاتی راجع به قِدم زمانی عالم، از استمرار استدلال كردند این را بنده گفتم، یك همچنین چیزی نیست این حرفم بود البته در تأیید اینها بر این قضیه. استدلال مرحوم خواجه به نظر ما صحیح نمی‌آید.