کیفیت اخذ جنس و فصل در فلسفه مشاء

نفس امام علیه‌السّلام مدیر و مدبّر و مجرى نزول فیض

آن شخص مى‌داند و این فقط کسى است که مى‌تواند بر ملکوت عُلیا نه سُفلی که عالم بزرخ و مثال است در آنجا اشراف پیدا مى‌کند، او مى‌تواند کاملاً نسبت به این قضیه اطلاع پیدا کند و حقایق اشیاء در دستش باشد که در وهلۀ اول نفس امام علیه‌السّلام است که خود او مجرى این نزول فیض است یعنی نفس خود امام سازنده است و آن مدیر و مدبّر است و طبعاً وقتى که یک حقیقتى خودش حقیقت مولِّده است طبعاً شاعر نسبت به تولید و مولِّد و متولّد خود هم خواهد بود. یکى نفس امام علیه‌السّلام است و دیگرى شخص ولىّ است که مى‌تواند، و او کسى است که مراتب اسماء را درنوردیده و نسبت به آنها جنبۀ فعلیت براى خودش پیدا شده است او مى‌تواند آن کیفیت تغییر و تبدّل اسم را از کلى به جزئى به‌دست بیاورد. دراین‌صورت مسئله روشن مى‌شود و از آنجایى که مرحوم بوعلى تا حدودى مسئله را دریافته ولیکن به حقیقت مطلب نرسیده است، مطلب را به کل رد می‌کند.

مرحوم ملاصدرا در اینجا با یک عبارت دیگرى [بیان می‌کند] که قدرى با آنچه که ما گفتیم فاصله دارد. چون این مسئله‌اى که گفتیم قدرى عمیق‌تر و دقیق‌تر هست. [مرحوم ملاصدرا] با یک عبارت دیگرى به‌واسطۀ جهاتى که براى ایشان به‌واسطۀ کشف، پیدا شده [بیان می‌کند] و ما مى‌توانیم مطلبى که ایشان در اینجا مى‌گویند یک نوع افاضه بدانیم که یک نوع افاضه و عنایت آمده است. واقعاً مسئله، مسئلۀ عالى و راقى است که ایشان مطرح کردند. البته آن حواشى که هست را عرض خواهیم کرد چه مطالبی دارد. حالا فعلاً راجع به این قضیه باید بگوییم که این چنین کسى مى‌تواند این مسئله را ادراک کند.

بررسی مسئله از نظر فلسفۀ اشراق

علت حدوث شی‌ء، موجب بقاء شی‌ء، بنابر فلسفۀ اشراق

تا اینجا آنچه را که به نظر می‌رسد از نقطه‌نظر حیثیت عرفان نظرى در اینجا مطرح است و اما از نقطه‌نظر فلسفه و مبانى حکمى‌ که از این نقطه‌نظر بخواهیم مسئله را بررسى کنیم مطلب طور دیگرى خواهد شد. بنابر فلسفۀ اشراق و حکمت ذوقى؛ [مطلب] این است که هر شیئى که در این عالم ظهور خارجى پیدا مى‌کند براساس یک سلسلۀ علیتى است که آن سلسلۀ علیت همان‌طورى‌که موجب حدوث شی‌ء است موجب بقاء شی‌ء هم خواهد بود یعنى وقتى که شما یک شی‌ء را درنظر مى‌گیرید، الآن تصور نکنید که ارتباط او با مبدأ قطع شد؛ مثل بچه‌اى که از مادر متولد شود دیگر کاری با مادرش ندارد و اگر با شیر خشک هم تغذیه کند زنده مى‌ماند.