جلسه ۶۷۹

 استاد: عرض می‌كنیم خدمتتان كی گفته منافات دارد نه، این را می‌گویم پس چرا ما باید در پاسخگویی متشبث به یك فلسفه‌ای دیگر بشویم چرا راه میانبر نرویم كه صاف رفع مشكل كند و حل مشكل بتّی می‌كند

 تلمیذ: خود بحث علیت در فلسفه مشاء ان قلت زیاد دارد

 استاد: ببینید اصل علیت ...

 تلمیذ: تناقضاتی دارد كه در فلسفه مشاء قابل حلّ نیست

 استاد: البته خود علیت خودش فی حدنفسه مسئله اصلی و واقعی در نظام است بدون حیثیت علیت اصلا هیچ چیزی ظهور و بروز خارجی ندارد مسئله علیت یك حقیقتی است كه آن حقیقت لازمه كل پدیده و حوادث به هر كیفیتی است، منتهی حالا در بیان علیت و در كیفیت تحقق خارجی آنجا مسائلی هست كه بله برای خیلی‌ها شاید این قضیه علیت حل نشده باشد در مسئله علیت در همان سابق مثلا یكی از مطالبی كه خودم اتفاقا به مرحوم آقا عرض كردم همان قضیه بین مرحوم آقا شیخ محمدحسین كمپانی و مرحوم سید احمد كربلایی است كه در همین كتاب توحید علمی‌و عینی آمده است. گفتم كه مسئله به این راحتی است و یك قضیه علیت كلك كار را می‌كند! ایشان فرمودند بله همین طور است. گفتند كه ما جهات عدیده‌ای داریم برای اینكه مرحوم آقا سید احمد می‌توانست از آنجا وارد بشود و مسئله را از همان دیدگاه خود مرحوم آقا شیخ محمد حسین حل كند و نیازی به این مسائل نبود با اینكه خوب مرحوم آقا سید احمد را هم در مسائل فلسفی بسیار وارد می‌داند ولی وقتی خوب نگاه می‌كنید می‌بینید كیفیت ترتیب مقدمات در منطق مرحوم آقا شیخ محمد حسین قویتر بوده انصافا نسبت به آقا سید احمد. آقا سید احمد جنبه اشراقش غلبه داشته و خلاصه زده كاسه و كوزه را داغون كرده بود و اگر با همان منطق و كیفیت جلو می‌آمد بهتر بود مسائل زیادی داریم ایشان به مسائل توحید افعالی و اینها تشبث كرده ولی به همین قضیه علیت، مسئله فعلیت و استعداد، تشخص در وجود یا مسئله ... یكی از آنها مسئله علیت است كه تبیین مسئله علیت در آنجا به طور كلی مسئله را حل می‌كند كه معلول چیزی نیست جز همان علت هیچ تفاوتی ندراد الا این ظهور او و بروز او است نه اینكه یك چیزی بخواهد جدا بشود و برای جدا شدن شما قائل مرتبه بشوید و بعد بگویید این از این مرتبه نمی‌تواند عبور كند! پس ما درمرتبه عالیه نسبت به مرتبه دانیه باید قائل به ثنویت و افتراق بشویم! و بعد این مسائل و مشكلات و افتراق اسماء با ذات و امثال ذلك و جدایی مقام واحدیت واحدیت و اینها پیش بیاید.