جلسه ۶۷۴

 لذا مشاهده می‌كنیم آن چه كه در ذهن ما نقش پیدا می‌كند همان در خارج نقش پیدا می‌كند، در اینجا مسائل مختلفی می‌تواند برای ما مؤید باشد، كرامت بزرگان و معجزه ولی و همین طور آن چرا كه انسان در وجود خودش احساس می‌كند و عكس العملهای حالات درونی را در وَجنات می‌توانیم مشاهده كنیم كه اینها همه ناشی از همان مسئله علیت و همان طور تسبیب صور ذهنی نسبت به اعیان خارجی است.

 این مساله خیلی به این قضیه كمك می‌كند، بعد وقتی كه خود انسان به مرتبه‌ی همّت و عزم و اراده برسد خوب كاملا متوجه سنخیت بین این دو مقوله و حلقه خواهد شد، كه چطور تمام اشیاء خارجی بر اساس همان تسبیب صورت مثالی شكل پیدا می‌كند و اگر صورت مثالی نباشد آن حقایق خارجی هم شكل پیدا نمی‌كند و كاملا انغمار این را در آن متوجه می‌شود.

 مطلبی را كه مرحوم آخوند در اینجا می‌فرمایند این است كه این قضیه را كه خدمتتان عرض كردم به همین كلام مرحوم آخوند خیلی برمی‌گردد البته خود مرحوم آخوند در اینجا توضیح نمی‌دهند، اشاره به این مطلب نمی‌كنند و ای كاش می‌كردند كه چطور این مسئله‌ای را كه انغمار جوهریت ماده در جوهر صورت را ایشان معتقد هستند و به حق همین طور است چرا از این جا ما منتقل نشویم به یك مبنای عرشی و بالاتری كه می‌تواند خیلی از گره‌ها را برای ما باز كند! آن چه را كه ایشان در اینجا می‌فرمایند و درست هم هست، این كه ما جنس را از ماده اخذ می‌كنیم، یعنی از جوهریت ماده اخذ می‌كنیم نه از جوهریت صورت، درحالتی كه هر دوی اینها جوهر هستند، علتش این است آن چه كه در ماده ملاحظه می‌شود، فقط هیولای محضه است و ابهام. همان طوری كه روز گذشته عرض كردم ابهام برای ماده فعلیت دارد، فعلیت نه به معنای تشخص خارجی ما یشار الیه، نه، بلكه به معنای حضور و به معنای وجود، این ابهامی كه الان برای ماده هست، علت معدّه است برای اینكه هر صورتی بتواند بر او نقش ببندد، اگر ماده قابل نبود، یعنی امكان استعدادی نداشت منظور در این جا امكان ذاتی نیست كه در مورد جنس و اینها به كار می‌رود، بلكه امكان استعدادی است كه درباره اعیان خارجی به كار برده می‌شود، مثلا گفته می‌شود كه آیا این دستمالی كاغذی كه در نزد من است، آیا این امكان استعدادی دارد برای اینكه تبدیل به حیوان بشود؟ می‌گوییم ندارد، امكان استعدادی یعنة الان در این شرایط فعلی قابلیت ندارد برای اینكه تبدیل به حیوان بشود، بله بعد از گذشت سالیان سالی شاید این تبدیل به یك حیوان بشود، ولی آن امكان استعدادی كه الان آن قابلیتش در او لحاظ می‌شود تبدیل به رِماد شدن است، تبدیل به اشیاء دیگر شدن است كه در همان مرتبه متأخر از صورت خارجی اینها قرار دارد! متأخر از همان صورتهای نزدیك با این صورت قرار دارند، امكان استعدادی در آنها استعمال می‌شود، یعنی در اشیاء خارجی كه قابلیت برای صورت دارد.