کیفیت انتزاع جنس از ماده و فصل از صورت

بله، همان مس ممکن است تبدیل به طلا بشود ولى باید در ظاهر یک سلسلۀ عرضیه را طى بکند و حالا این سلسلۀ عرضیه چقدر طول مى‌کشد، این به شرایط و مقتضیات محیط بستگی دارد! ولى شما نگاه مى‌کنید نفسِ شخص متصرف مى‌آید در یک لحظه این فاصله را برمى‌دارد. در یک لحظه صورت نحاسیت¹ تبدیل به ‌صورت ذهبیت مى‌شود، بدون اینکه آن فاصله را بردارد، در اینجا چه کارى انجام مى‌دهد؟! درحالى‌که از جاى دیگر نیامده مولکول به این اضافه کند مثلاً مولکول این سه‌تا بوده پنج‌تا شود و دوتا اضافه شود.

تلمیذ: پس دیگر حفظ قانون علل قربیه لازم نیست؟

استاد: نه‌خیر لازم نیست.

تلمیذ: مثل فرمایش علامه در الله‌شناسی است که ای کاش ما را هم مثل شیخ طوسی خلق می‌کردند آیا این مربوط به سلسله علل هست؟²

استاد: ببیند در آنجا آن هست. سلسلۀ علیت آمده آن را به آنجا رسانده با حفظ سلسلۀ علیت است. دیگر نمى‌شود انکارش کرد یعنى شیخ طوسى که الآن شیخ طوسى شده با آن قیافه باید یک سلسله علیتى را طى کرده باشد.

تلمیذ: ما الآن آرزو مى‌کنیم که‌ امیرالمؤمنین باشیم، چرا ما نباشیم؟!

استاد: اگر همۀ ما امیرالمؤمنین بودیم و همه یک شکل بودیم دنیا چه مى‌شد؟! حالا إن‌شاءالله زیر سایه آنها مى‌رویم! غم و غصه چه را دارید؟! حالا امیرالمؤمنین نشدیم نشدیم! بالأخره یک امیرالمؤمنین که داریم و اگر نداشتیم چه خاکى بر سر مى‌کردیم! حالا آنها را داریم و آنها هم بزرگ و کریم هستند و خلاصه به آن چیزهای ما نگاه نمى‌کنند! نیاز نیست همه امیرالمؤمنین بشوند! خود ائمه هم‌چنین تقاضایى نکردند؛ امام حسن علیه‌السلام نگفت: خدایا چرا مرا شبیه بابایم نکردی یا امام سجاد علیه‌السّلام بگوید!

تلمیذ: اگر از آنها به ما بدهند ما دیگر آرزویی نداشتیم!

استاد: یک ذره از آن را به ما هم بدهند دیگر آن آرزو را نداریم آنچه را که دادند این را به همه مى‌دهند همین‌که داریم کسى که این کار را انجام بدهد ...، کسى که مى‌آید در کنار ما و بر سر سفرۀ ما مى‌نشیند این همان اشتراک در نعمت است؛ اشتراک در همان نصیبى است که خدا آن نصیب را براى همه قرار داده است. کسى که بیاید و مطیع باشد و در زیر سایۀ ولایت حرکت بکند در روز قیامت هیچ تقاضا و توقعى از خدا ندارد! هیچى ندارد! اصلاً نمى‌گوید که خدایا چرا مرا على نکردی؟! چرا به من ولایت ندادی؟! بله، ﴿يَوۡمُ ٱلتَّغَابُن﴾ براى آنهایى است که در اینجا کوتاهى کرده‌اند! ولى براى کسى که بیاید و خودش را در تحت ولایت قرار بدهد و همان راه را طى بکند هرچه که به آنها داده مى‌شود به این‌هم مى‌رسد! چه امتیاز [و فرقی] هست؟!