جلسه ۶۷۳

 پس فصلیت او عبارت از همان آمادگی است، مثال است می‌زنم، ممكن است ماده ای باشد و این آمادگی را برای تبدیل شدن نداشته باشد، اینكه ماده هست و می‌تواند تبدیل بشود البته از این تعبیر به امكان وقوعی و خارجی می‌شود ـ این مثال تا حدودی درست نیست ـ آن امكان امكان وقوعی است، امكان وقوعی یعنی فعلیت ندارد، الان آهن در شرایط فعلی امكان وقوعی برای تبدیل به حیوان را ندارد، یعنی این آهن در شرایط فعلی گرچه ماده برای حیوان شدن را دارد، ولی الان در شرایط فعلی نمی‌شود تبدیل به آهن بشود، باید شرایطی در آن بگذرد و زمانهای طولانی بر او بگذرد و تغییر و تحولاتی پیدا بشود، تا آن جنبه آمادگی كه امكان وقوعی و استعداد و تهیؤ است، برای او آماده بشود.

 ولی بحث ما راجع به او نیست، بحث راجع به اصلِ ماده بودن و هیولا بودن است كه در این حدید است، كه حالا به واسطه فرض كنید كه طول زمان، در شرایط خاص قرار گرفتن تبدیل به آهن بشود، مگر همین چوب در دست حضرت عیسی تبدیل به حیه نشد، (وَ ما تِلْكَ بِيَمِينِكَ يا مُوسي‌* قالَ هِيَ عَصايَ أَتَوَكَّؤُا عَلَيْها وَ أَهُشُّ بِها عَلي غَنَمِي وَ لِيَ فِيها مَآرِبُ أُخْري‌* قالَ أَلْقِها يا مُوسي‌* فَأَلْقاها فَإِذا هِيَ حَيَّةٌ تَسْعي)¹

این چوب در شرایط فعلی یك استعداد ذاتی دارد كه به آن استعداد ذاتی می‌گوییم هیولا كه برای تبدیل به حیه شدن، ـ ولی این استعداد ذاتی است كه در طول زمانها برایش پیدا می‌شود ـ صد سال طول می‌كشد تا اینكه چوب در شرایط مختلف تبدیل به حیه بشود، ولی در شرایط حاضر یعنی این با یك تبدّل صوری پس از صورت، یعنی صورتی برود و صورت دیگری به جای او بیاید، این منظور است، با تبدل صورتاً واحده، صورت واحده برود و صورت دیگر بیاید این استعداد را ندارد و ممتنع است كه اصلًا یك صورت، با توجه به شرایط عادی، نه با همت و اراده ولی، چون همت و اراده ولی بحث را جدا می‌كند، با شرایط طبیعی تبدل صورتاً بعد صوره بالاخره به یك نقطه‌ای برسد كه آن فصل اخیر او كه عبارت از همان حیوانیت است، بر این مترتب بشود، عصای در دست موسی این قابلیت را ندارد، و این قابلیت فعلیت ندارد، بله فعلیتی دارد كه در طول صد سال برسد، فعلیت ذاتی را نسبت به او دارد اما فعلیتی كه فی آنٍ ما به واسطه تبدل صورتی به صورت دیگر تبدیل به حیه بشود، این استعداد را ندارد، وقتی این استعداد را نداشت به حسب شرایط عادی این عصا تبدیل به حیه نمی‌شود، آنچه كه باعث می‌شود كه آن فصل اخیر برای این بار بشود و حمل بشود، عبارت از اراده ولی و آن همت در نفس ولی این امكان را به وجود می‌آورد كه صورتاً بعد صوره الان كه صورت خشبیت است، این صورت خشبیت منتفی بشود به جای آن صورت حیوانیت بر این مترتب بشود!