تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات

پس در مرتبۀ اول باید آن ماده وجود داشته باشد؛ آن ماده و هیولاى سیّالى که آن اصل و ریشۀ آن تعین و تشخص خارجى را تشکیل مى‌دهد. این پلۀ اوّلى است که باید باشد و اگر این نباشد اصلاً دیگر معنا ندارد که صورت نوعیه وجود داشته باشد! تا آن ماده نباشد... منظور بنده از «نبود» تحقق خارجى قابل مشاهده نیست و آن تحقق خارجى قابل مشاهده منوط به این است که سایر مراتب را هم طى کند و اگر بدون آن سایر مراتب که آن صورت نوعیه باشد یا آن اعراضى که عارض بر این جسم مى‌شود، اگر آنجا نباشد خب شما باید بدون اینها آن را ببینید و باید بدون اینها قابل مشاهده باشد و شما در دستتان بگیرید! هرچه را که شما در دستتان قرار مى‌دهید بالأخره یک صورت نوعیه‌ای بر او مترتب است.

وجود؛ تحقق خارجىِ بدونِ قابلیتِ لمس

منظور از وجود، تحقق خارجىِ بدونِ قابلیتِ لمس است! تحقق خارجى در عالم خارج، نه در عالم اعتبار، در عالم اعتبار یعنى عالم کشک! اعتبار است دیگر، کشک است! فرض کنید که من الآن اعتبار مى‌کنم که اینجا بالاى مجلس است و یک وقتى اعتبار مى‌کنم که آنجا بالاى مجلس است و اعتبارش دست من است. مى‌گویم: آقا بفرمایید بالاى مجلس. مى‌گوید: آقا بالاى مجلس که اینجاست. مى‌گویم: تو اینجا را بالای مجلس مى‌بینى، من بالاى مجلس را آنجا مى‌بینم! خب حالا فردا رأیم عوض مى‌شود و مى‌گویم: نه بهتر است که اینجا را بالاى مجلس قرار بدهیم! می‌گوید: تو که دیروز گفتی آنجا بالای مجلس است! می‌گویم که اختیارش با خودم است؛ امروز آنجا را می‌گویم و فردا یک جای دیگر را می‌گویم! دلم مى‌خواهد هر روزى یک چیزى بگویم! این اعتبار مى‌شود. اعتبار دست خود متکلم است و [اگر] بخواهد حرفش را عوض مى‌کند آن‌هم به‌خاطر همان کیفیت تصوراتی که دارد و بالأخره دلش مى‌خواهد، یک چیزى مى‌گوید! امروز این و فردا آن! این مسئله اعتبار مى‌شود. مطلب، مطلب واقع است یعنى در مطلب واقع ـ از عالم اعتبار بیرون و آنچه که در خارج تحقق دارد ـ آنچه که در خارج‌ تحقق دارد جداى از یکدیگر مى‌شود یا نمى‌شود؟ آن کپسولى که الآن به‌عنوان مولتی‌ویتامین از دست مى‌گیرید و مى‌خواهید بخورید، اگر بخواهید این کپسول تأثیر بگذارد باید همین‌طورى بخورید والاّ اگر آن را داخل آزمایشگاه ببرید و تجزیه کنید، آن را به سى یا چهل یا پنجاه نوع یا بیشتر تقسیم می‌کنند ولی این دیگر فایده‌اى ندارد! فرض کنید 1B را از این بگیرید و یا بدون سایر مواد [استفاده کنید] اسیدفولیک هم بخورید تأثیر نمى‌کند و هضم نمى‌شود! اگر ویتامین 1B و ویتامین A همراه با سایر مواد ترکیب شود [اثر دارد] و اگر جدا بخورید همان ماده را خوردید ولی اثر ندارد! فرض کنید صبح که می‌خواهید قرص بخورید می‌گویید که چه کسی گفته است که من این را بخورم؟! من این قرص را تجزیه و ترکیب می‌کنم و هر ساعت یکی را می‌خورم! مثلاً الآن ویتامین 1B را می‌خورم و یک ساعت بعد ویتامین c را می‌خورم، این‌طور جذب نمی‌شود و فایده ندارد! یک کیلو هم از این دارو مصرف کنید فایده ندارد! این دارو باید ترکیب شود و توأم باشد تااینکه بتواند اثر و خاصیت خودش را بگذارد و عوارض ایجاد نکند.