تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات

ببینید یک واقعیت خارجى که وجود دارد، آن واقعیت را بدون بدن در خواب مشاهده مى‌کنید! حالا چرا شما در روز قیامت بروید مشاهده کنید؟! همین الآن او همین جا خوابیده است و صفا می‌کند و شما هم در منزل خودتان بدون صفا استراحت مى‌کنید و با او صحبت مى‌کنید و مطالبى هم که مى‌گویید بعد که مشاهده مى‌کنید می‌بینید که همه درست بوده است؛ او مى‌خواسته این را به شما بگوید و مطرح کند و شما قبل از اینکه او را ببینید و اطلاع هم داشته باشید با او برخورد کردید! دیگر طرف نمى‌تواند بگوید که بیخود کردى کشک است اینها همه تخیلات خودت است، نمى‌تواند بگوید! او هم‌ مى‌گوید: بله، درست است. واقعیت خارجی را نمى‌شود انکار کرد!

علت بیان نفس و روح با ضمیر مؤنث در قرآن

صحبت در این است که مرحوم صدرالمتألهین که مى‌فرماید: «حقیقةُ الشىء بِصورتِه لا بمادَّتِه» یعنى آیا شما رفیقتان را در همین دنیا ـ کارى به قیامت نداریم ـ در خواب مى‌بینید یا نمى‌بینید؟! رفیقتان را به چه قالبى مى‌بینید؟! فقط صورت او را مى‌بینید یا او را در یک شکل و قالب مى‌بینید؟! صورت زید که همان حقیقت روحیۀ اوست شکل و رنگ و کیف ندارد! در اینجا اشاره به مسئلۀ ادبى هم بکنم که شما وقتى در قرآن مشاهده مى‌کنید، مى‌بینید که همۀ آیاتى که مربوط به نفس و روح است با ضمیر مؤنث بیان شده است؛ می‌فرماید: ﴿يَٰٓأَيَّتُهَا ٱلنَّفۡسُ ٱلۡمُطۡمَئِنَّةُ * ٱرۡجِعِيٓ إِلَىٰ رَبِّكِ رَاضِيَةٗ مَّرۡضِيَّةٗ﴾¹ نمى‌گوید: «یا أیّها النَّفسُ المُطمئن»! خطاب به نفس در اینجا مؤنث است و حالا بماند که جنبۀ تأنیث براى چیست! جلسۀ بعد بگویید که این جنبۀ تأنیث برای چیست و چرا مؤنث شده است. خب دلیل ندارد که نفس مؤنث باشد، حالا ما با این کارى نداریم! ﴿وَنَفۡسٖ وَمَا سَوَّىٰهَا * فَأَلۡهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقۡوَىٰهَا﴾² ببینید دوباره در اینجا هم تأنیث است و به‌طورکلى این مسئله هست.