تحلیل عقلی رابطه ماده و صورت در موجودات

تبیین نظر مرحوم صدرالمتألهین در بحث کیفیت معاد جسمانی

آنچه را که مرحوم صدرالمتألهین در بحث معاد مطرح مى‌کنند به آن مقتضاى کیفیت تحقق اشیاء در عالم ثواب و جزا اشاره دارد که اگر نفس بخواهد به یک قالب و بدنى دربیاید، در آنجا چه بدنى باید به‌دست بیاورد؟ آیا همین بدنى که در دنیا است و الآن دارد صحبت مى‌کند همین بدن را نیاز دارد؟ نه، نیازى به این بدن ندارد زیرا شما با همین فرد در خواب بحث و صحبت مى‌کنید، پدرتان که از دنیا رفته است را در خواب مى‌بینید و واقعاً او را مى‌بینید و صبح که بلند مى‌شوید مى‌گویید: پدرم را در خواب دیدم. بابا جنازۀ پدرتان که سى سال پیش خاک شده است و الآن هم بروید نگاه کنید در قبر هم اثرى از او نیست. وقتى مى‌گویید: من پدرم را در خواب مى‌بینم خب چرا به شما ایراد نمی‌شود که پدرى که در خواب دیده‌اید چیزى نبوده و بادکنکی بوده است! پدرت همان بود که جنازه‌اش را خودمان تشییع کردیم و لااله‌الاالله گفتیم و در قبر گذاشتیم و روی آن را هم پوشاندیم و الآن هم خاک شده است و دیگر اثرش نیست، رفتیم و نگاه کردیم و دیدیم که خاک شده است و الآن هم یک جنازۀ دیگر در همان قبر گذاشتند! درحالی‌که شما چهل سال از فوت پدرتان مى‌گذرد در خواب مى‌بینید که انگار دیروز فوت کرده است و اصلاً با او احساس غربت نمى‌کنید! شما چه چیزی را دیدید که این‌چنین در وجدانتان ـ نه در تخیلتان ـ احساس حقیقت بودن با او را مى‌کنید که گویى اصلاً فوت نکرده و از دنیا نرفته است؟! خیلى جوان و شاداب و بشّاش مى‌آید و با شما صحبت مى‌کند و مطالب را مى‌گوید و واقعاً وجودش را در نفس خودتان احساس مى‌کنید، تخیّل نیست بلکه واقعیت است. درد مرحوم صدرالمتألهین و امثالهم به این است که می‌گوید: کاری به روز قیامت نداریم، خودتان بروید ببینید چه خبر است، شما خواهید رفت و خواهید دید! در همین دنیا که هستید آنچه را که در خواب مى‌بیند ـ حتی افراد زنده ـ [واقعیت دارد]! او در خانه‌اش نشسته و خوابیده است و شما او را در خواب مى‌بینید، چه چیزى را در خواب مى‌بینید؟ فردا مى‌گویید: آقا من شما را دیشب در خواب دیدم و گفتید که چرا سراغ من نمى‌آیى؟ تو چه رفیقى هستى که نمى‌آیى از ما احوالپرسى کنی؟! گفت: اتفاقاً چند روزى است که مى‌خواستم به تو تلفن کنم و بگویم که این چه رسم رفاقت است که خبر از ما نمى‌گیرى؟!