جلسه ۶۷۰

 این وجود ذهنی هم گرچه برای خودش یك حقیقتی دارد مجردتر از وجود خارجی، ولی باز در عین حال دارای صورت است و دارای مِیز و هر كدام از این صور با دیگری متمایز و متفارق است در حالی كه حقیقت وجود دارای میز نیست و بلكه او موجب این صور و حقایق ذهنیه و عقلانیه است.

 از این جا متوجه می‌شویم همان طوری كه در حقایق خارجیه خود آن ماهیت خارجی خودش نفس الوجود نیست بلكه آن تشكّل و منتج وجود است و وجود به واسطه عروض بر ماهیت تشكّل خارجی را ایجاد كرده همین طور نسبت به حقایق ذهنیه هم مسئله به همین كیفیت است.

 این حقایق ذهنیه امور متعدده‌ای نیستند كه از آن اول بوده باشند و تا الی ابد الآباد دارای استغناء ذاتی روی پای خودشان باشند، اینها هم به واسطه حقیقت وجود، وجود ذهنی پیدا می‌كنند و به واسطه وجود ذهنی، وجود خارجی پیدا می‌كنند، این مسئله هم در مورد ما است و هم در مورد آنهایی كه مشرف و مستبصر نسبت به این حقایق ذهنیه هستند كه آنها دارای اراده هستند، صاحبان اراده و عزم كه به آنها اولی العزم گفته می‌شود، عزم به معنای اراده و به معنای افرادی كه اینها به واسطه همت و اراده ایجاد هویتهای خارجی دارد.

 وقتی كه یك ولیی صاحب نفسی حالا چه پیامبر یا امام یا فرد ولیی باشد آن چه را كه در خارج ایجاد می‌كند، آن امری را كه در خارج ایجاد می‌كند، آن به واسطه عزم و اراده است، حضرت عیسی كه در آیه شریفه دارد (وَ إِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتي بِإِذْنِي)¹ این احیاء موتی به عزم و اراده و همت برمی‌گردد، یعنی وقتی كه این ولی در نفس خودش این میت را قبل از اینكه احیاء بشود كه به صورت حجر این میت قرار گرفته و مثل حجر هیچ حركتی ندارد و هیچ نمادی از حیات در او دیده نمی‌شود، اراده حضرت عیسی و پیامبر در نفس تحقق پیدا می‌كند و این وجود خارجی حیات به واسطه وجود نفسی احیاء آن شكل خارجی خودش را پیدا می‌كند، حضرت عیسی در نفس خود تصرف می‌كند و این تصرف در نفس موجب تحقق امر خارج می‌شود، نه اینكه نگاه به این مرده بكند و با نگاه كردن به مرده این نگاه را ما هم می‌كنیم، پس چرا تأثیری دارد بین نگاه ما و نگاه او چه فرقی است؟ كه هر دو نگاه می‌كنیم حتی چشم ما شاید از چشم حضرت عیسی قویتر هم باشد ولی چرا نگاه ما این موتی را احیاء نمی‌كند؟ ولی نگاه او این موتی را احیاء می‌كند، دلیلش این است كه او با این چشم نگاه نمی‌كند، با چشم دل نگاه می‌كند وقتی كه اراده می‌كند در آن موتی و با اراده او این مسئله انجام می‌شود این مسئله در نفس او تحقق پیدا می‌كند، آن موتایی كه در نفس او، صورت آن موتی قرار دارد در تصرفی كه نسبت به آن صورت می‌كند در نفس خود این تصرف موجب می‌شود كه آن بدن و جنازه‌ای كه روی زمین افتاده یا درون قبر است آن احیاء و زنده بشود و آن حركت و حیات در او ایجاد بشود كه در اینجا این به عزم برمی‌گردد عزم یعنی اراده.