جلسه ۶۷۰

اعوذ باللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 فی کیفیة اخذ الجنس من الماده و الفصل من الصوره

 در این فصل همان طوری كه قبلا ذكر شد مرحوم آخوند در بیان استنتاج ذهنی و عقلانی انتزاع جنس از ماده و همین طور فصل از صورت، آنچه كه در منطق تا به حال مطرح می‌شده همین بوده كه مسئله جنس و فصل همان صورت و ماده است منتهی با یك جنبه سعیی كه در جنس است و یك جنبه تضیق و جزئیت كه در صورت است، این تفاوت بین جنس و بین ماده است و همین طور در مسئله فصل هم همین جنبه عام و سعیی در مورد یك ماهیت است و جنبه جزئیت و مصداقیت در مورد مائزیت و همان هویت شیء.

 شكی نیست كه تعین اشیاء به تشخص آنهاست و شیء از چیزی تا تشخص پیدا نكند متعین نمی‌شود بلكه در مسئله ابهام باقی می‌ماند، همین طور قضیه در ذات باری است، در ذات باری هم ابهام راه ندارد این كه ما نمی‌توانیم به كنه حقیقت وجود برسیم و آن كنه حقیقت وجود برای ما ناشناخته است به جهت ابهام در مصداقیت نیست، بلكه به جهت جنبه تضیق او است و جنبه تجرد او است از آن مدركات و متشخصات خارجی نه به جهت اینكه خود آن حقیقت باری دارای ابهام است.

 ما آن چه را كه از حقایق خارجیه ادراك می‌كنیم اینها ادراكات محسوس و ملموس است با آن ادراكات ما به سراغ حقیقت باری می‌رویم، با آن ادراكات ما می‌خواهیم ماهیت باری را انتزاع و استنتاج كنیم، طبعا این ادراكات نمی‌تواند ما را به آن حقیقت صرافت وجود برساند، زیرا آن چه كه از صورت برداری این مسائل خارجی در ذهن حاصل می‌شود عبارت است از ماهیاتی كه جنبه خارجی آنها جنبه مادی است، حیثیت خارجی آنها حیثیت مادی است، خیلی دقیقتر از این مطلب بخواهیم ما فكر كنیم و راجع به آن تأمّل كنیم از آن حقایق مثالیه متصل خود كه به صورت وجودات ذهنی هست نمی‌توانیم فراتر برویم، یعنی علاوه بر آن تعینات خا رجی كه ماهیات متكونه ملموس و محسوس هست یك سری هم مطالبی و حقایقی هست كه این حقایق در ذهن قرار می‌گیرد و وجود آنها وجود ذهنی است و حتی وجود آنها قویتر از وجود خارجی است چنان كه قبلا صحبت شد.