
تحلیل حقیقت فناء و بقاء عین ثابت
بررسی تطبیقی دیدگاههای عرفانی و فلسفی در سیر و سلوک
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مبحث پیچیده «فناء و بقاء عین ثابت» میپردازند. بحث با نقد رویکردهای سطحی و قشری در مواجهه با حقایق عرفانی آغاز شده و با عبور از تمثیلهای روشن، به تحلیل جایگاه «تغییر جوهری» در سیر و سلوک میرسد. استاد با تفکیک میان عالم اعتبارات و عالم حقایق تکوینی، توضیح میدهند که چگونه سالک در عین باقی ماندنِ هویت شخصی، به مقام فناء دست مییابد. در ادامه، با بهرهگیری از مثالهای ملموس و استدلالهای عقلی، نسبت میان «تعین اول» و «تعین ثانی» در وجود تبیین میشود تا مشخص گردد که چگونه حقیقت واحد در مظاهر مختلف تجلی مییابد. این جلسه در نهایت با اشاره به مباحثات علمی میان علامه طباطبایی و مرحوم علامه طهرانی، به این نتیجه میرسد که تغییر در مقام کشف، ناشی از تحول در ذات و جوهر سالک است، نه صرفاً عروضِ عوارض ظاهری.
تحلیل حقیقت فناء و بقاء عین ثابت
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مبحث پیچیده «فناء و بقاء عین ثابت» میپردازند. بحث با نقد رویکردهای سطحی و قشری در مواجهه با حقایق عرفانی آغاز شده و با عبور از تمثیلهای روشن، به تحلیل جایگاه «تغییر جوهری» در سیر و سلوک میرسد. استاد با تفکیک میان عالم اعتبارات و عالم حقایق تکوینی، توضیح میدهند که چگونه سالک در عین باقی ماندنِ هویت شخصی، به مقام فناء دست مییابد. در ادامه، با بهرهگیری از مثالهای ملموس و استدلالهای عقلی، نسبت میان «تعین اول» و «تعین ثانی» در وجود تبیین میشود تا مشخص گردد که چگونه حقیقت واحد در مظاهر مختلف تجلی مییابد. این جلسه در نهایت با اشاره به مباحثات علمی میان علامه طباطبایی و مرحوم علامه طهرانی، به این نتیجه میرسد که تغییر در مقام کشف، ناشی از تحول در ذات و جوهر سالک است، نه صرفاً عروضِ عوارض ظاهری.
تحلیل حقیقت فناء و بقاء عین ثابت
23این تعیّن، تعیّن اول مىشود، این تعیّن در عین تعیّن، صرافت هم دارد، در عین آن تعیّن، بساطت هم دارد؛ آن ریشه و اصل و حقیقتش صرافت دارد. این تعیّن که همان تعیّن اول است مىآید در شرایط مختلف قرار مىگیرد؛ در یک شرایط زبان در یک نقطۀ از دهان قرار دارد [لذا] صدایش صداى سین مىشود چرا؟ چون الآن زبان در یک شرایطى قرار دارد. دندان در این مسائل تأثیر بسیار زیادى دارد. خود دندان، کرسی، دندان عقل و فک، تمام اینها شکلدهنده هستند. لذا بهترین صدا برای کسى است که از نظر دندان هیچ اشکالى نداشته باشد و از نظر فک، فک او بتواند کاملاً صداى صاف بدهد. آنهایى که صداهاى مختلف دارند در دندانهایشان ایراد وجود دارد که اینها بایستى ارتودونسى بشوند! آقای دکتر باید برای اینها دندان بگذارند تااینکه صداهایشان مناسب بشود! یااینکه اگر بعضىها فکشان ایراد دارد و متعادل نیست باید معالجه شوند!
همۀ اینها در این شرایط مختلف دخالت و تأثیر دارد. یادمان نرود آن تعیّن اول در تحت هر شرایطى به تعیّن ثانى متحول مىشود؛ در عین اینکه آن تعیّن اول را دارد تعیّن ثانى را دارد نهاینکه تعیّن اول را ازدست مىدهد. آخر بندۀ خدا وقتى که این تعیّن اول بخواهد ازدست برود پس این صدا از کجا مىخواهد دربیاید؟! باید آن تعیّن اول وجود داشته باشد تااینکه پشتوانه براى آن تعیّن ثانی بشود؛ تا آن صداى اول که خمیرمایه است نباشد شما از کجا مىخواهید صداى سین را بشنوید؟! درست شد؟!
[جناب] مولانا مىگفت که آن آقا به حمّام رفته بود و داشت دعا مىخواند، گفت:
گفت شخصی خوب ورد آوردهای *** لیک سوراخ دعا گم کردهای1 و شعر دومش هم خودتان دیگر بفرمایید! واقعاً عجب آدم حرّى بوده است.
الآن ما این مسئله را تا اینجا رساندیم گرچه ناتمام ماند ولکن خیال مىکنم خیلى رفع شبهه کرده است. إنشاءالله ما تتمهاش را براى روز شنبه مىگذاریم.
- . مثنوی معنوی (میرخانی)، دفتر چهارم، ص 379.
