
تحلیل حقیقت فناء و بقاء عین ثابت
بررسی تطبیقی دیدگاههای عرفانی و فلسفی در سیر و سلوک
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مبحث پیچیده «فناء و بقاء عین ثابت» میپردازند. بحث با نقد رویکردهای سطحی و قشری در مواجهه با حقایق عرفانی آغاز شده و با عبور از تمثیلهای روشن، به تحلیل جایگاه «تغییر جوهری» در سیر و سلوک میرسد. استاد با تفکیک میان عالم اعتبارات و عالم حقایق تکوینی، توضیح میدهند که چگونه سالک در عین باقی ماندنِ هویت شخصی، به مقام فناء دست مییابد. در ادامه، با بهرهگیری از مثالهای ملموس و استدلالهای عقلی، نسبت میان «تعین اول» و «تعین ثانی» در وجود تبیین میشود تا مشخص گردد که چگونه حقیقت واحد در مظاهر مختلف تجلی مییابد. این جلسه در نهایت با اشاره به مباحثات علمی میان علامه طباطبایی و مرحوم علامه طهرانی، به این نتیجه میرسد که تغییر در مقام کشف، ناشی از تحول در ذات و جوهر سالک است، نه صرفاً عروضِ عوارض ظاهری.
تحلیل حقیقت فناء و بقاء عین ثابت
توضیحات:
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مبحث پیچیده «فناء و بقاء عین ثابت» میپردازند. بحث با نقد رویکردهای سطحی و قشری در مواجهه با حقایق عرفانی آغاز شده و با عبور از تمثیلهای روشن، به تحلیل جایگاه «تغییر جوهری» در سیر و سلوک میرسد. استاد با تفکیک میان عالم اعتبارات و عالم حقایق تکوینی، توضیح میدهند که چگونه سالک در عین باقی ماندنِ هویت شخصی، به مقام فناء دست مییابد. در ادامه، با بهرهگیری از مثالهای ملموس و استدلالهای عقلی، نسبت میان «تعین اول» و «تعین ثانی» در وجود تبیین میشود تا مشخص گردد که چگونه حقیقت واحد در مظاهر مختلف تجلی مییابد. این جلسه در نهایت با اشاره به مباحثات علمی میان علامه طباطبایی و مرحوم علامه طهرانی، به این نتیجه میرسد که تغییر در مقام کشف، ناشی از تحول در ذات و جوهر سالک است، نه صرفاً عروضِ عوارض ظاهری.
تحلیل حقیقت فناء و بقاء عین ثابت
16مگر حضرت زهرا سلاماللهعلیها در شکم مادر، با مادرش صحبت نمىکرد؟! حالا کسى دیگر هم از ماها حرف مىزند؟! حالا مگر سایر ائمه و اینها اینطور نبودند؟! مگر امام زمان علیهالسّلام آیات قرآن را نمىخواند؟! مگر امیرالمؤمنین علیهالسّلام وقتى که بهدنیا آمد در دست پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم سورۀ مؤمنین را نخواند؟!1 ﴿قَدۡ أَفۡلَحَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ * ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي صَلَاتِهِمۡ خَٰشِعُونَ﴾2 این سوره که هنوز بر پیغمبر نازل نشده بود امیرالمؤمنین زودتر از پیغمبر خبر دارد که چه مىخواهد بیاید و اوضاع چگونه خواهد بود! ما چگونه مىتوانیم این را تفسیر کنیم؟! جناب آقایانى که منکر وحى هستید و وحى را ناشى از شرایط وجودى پیغمبر مىدانید [جواب بدهید]! وحى را ناشى از آن شرایط قبیلهاى و خویشاوندى و کیفیت تربیت و غیره مىدانید، چطورى این قضیه را توجیه مىکنید؟! یا باید بگویید: دروغ است که از همه راحتتر همین است که دروغ است و غُلات شیعه درآوردند و دارند مىگویند! همینها زیارت جامعه را هم گفتند که غُلات درآوردند! باباجان چطورى بایست بفهمی؟! چرا این مسائل پیش پا افتاده را ما نمىدانیم؟!
آخر عزیز من شما که یک بچۀ دهساله خواب مىبیند که ماه بعد این اتفاق مىافتد این را هم مىگویید: دروغ است؟! بنده خودم شنیدم ـ حالا اسمش را خواب مىگذارید مکاشفه میگذارید هرچه مىخواهید بگذارید ـ وقتى شخص دارد قضیهاى که اتفاق نیفتاده را خواب مىبیند، الآن چیزى نیست ولى دارد مىبیند که این قضیه اتفاق مىافتد، آیا این تخیل است؟! این چطور تخیلى شد که موبهمو یکىیکى تمام مطالب و جریانات همه سر جاى خودش هست؟! این چه تخیلى است؟! این کجایش تخیل است؟! چه توجیهى براى این مسئله هست؟! خب بیایند توجیه کنند!
همان توجیه که شما مىکنید راجع به اینکه در خواب مىبیند، در مکاشفه، پیشگوییها و مسائل دیگر مىبیند [ما هم همان توجیه را میکنیم]! خودتان پیشگویى و غیبگویى و این چیزها را قبول دارید، و این عیناً انجام مىشود شما چه توجیهى براى این مسئله دارید؟! ما هم مىگوییم: امیرالمؤمنین علیهالسّلام هم همین است منتها شما یک ماه بعدش را در خواب مىبینید، امیرالمؤمنین ده سال بعدش را اینطور و به اراده و قدرت خدا بیان مىکند و طبعاً هر چیزى به اراده و قدرت خدا برمىگردد، خواب هم به اراده و قدرت خدا است و بدون آنهم یک چنین مسئلهاى انجام نمىشود. اینقدر اینها مسائل به این آسانى و سادگى و بسیط را مشکل مىکنند [همۀ] اینها بهخاطر تفکرات مادى است که دیگر انسان به اینجا مىرسد.
- . الأمالی، شیخ طوسی، ص 708.
- . سوره مؤمنون (23) آیه 1 و 2. انوار الملكوت، ج 1، ص 127:
«بهراستىكه مؤمنان رستگار شدند * آنان كه در نمازشان خشوع دارند.»
