معیار شناخت اولیاء الهی و تفاوت آن با تظاهر

آنچه را كه ما در باب طهارت نفس دربارۀ اولیاء خدا و كسانى كه به مرتبۀ تجرد رسیده‌اند مى‌بینیم [به این مطلب می‌رسیم]؛ شما نگاه بكنید در این روایاتى كه از ائمه و امام سجاد علیه‌السّلام دربارۀ اوصاف مؤمن آمده است حضرت مى‌فرمایند: نگاه به نماز نكنید چون یك رباط هم مى‌تواند نماز بخواند، نگاه به روزۀ فرد نكنید چون شخصی كه رژیم هم گرفته است مى‌تواند روزه بگیرد و چیزى نخورد حضرت می‌فرمایند که حتى از این بالاتر؛ به آن تواضعش در میان افراد نگاه نكنید «فلا تَنظروا إلى حُسنِ تواضعِه»¹ نگاه نكنید چون اینها همه فیلم است، تواضع كردن فیلم است شما تواضع درونى را که نمى‌بینید [مثلاً این سیب که] فقط سبزى او را مى‌بینید ولی داخل آن را كه نمى‌بینید، گردى و تدویر او را مى‌بینید ولی داخلش را نمى‌بینید و آن را احساس نمى‌كنید.

امام علیه‌السّلام مى‌فرماید: به مردم نگاه نكنید به اینكه جلوى شما سرشان را پایین مى‌اندازند و صدایشان را در موقع صحبت خیلى آرام مى‌كنند، اینها همه فیلم است! شما پیچ ضبط را هم كم بكنید صداى ضبط كم مى‌شود، یك رباط و عروسك را هم بردارید كوكش كنید براى شما یک نمازى مى‌خواند كه امام جماعت مسجدالحرام هم این‌طورى بلد نیست نماز را بخواند! از تَه حلق و از زیر حلق براى شما نماز می‌خواند! اینها برای چیست؟ برای همه است. آنچه را كه ما با او ارتباط داریم صرف اعراض است و ما با اعراضِ مردم كار داریم، ارتباط داریم، مى‌بینیم و حس مى‌كنیم ولى دیگر داخل آنها و آن جوهر را نمى‌بینیم و آنچه را كه آن خمیره است احساس نمى‌كنیم. امام مى‌خواهد ما را از این ظاهر و از این مجاز دیدن بیرون بیاورد، از این فقط با این دو چشم دیدن بیرون بیاورد و یك‌قدرى به داخل ببرد آنچه را كه ما داریم الآن مشاهده مى‌كنیم فقط صرف اطوار و اعراضى است كه اینها قابل كنترل است، همۀ اینها قابل كنترل است.