فلسفه فناء و بقای اعیان ثابته

بررسی چگونگی بقاء اعیان ثابته در فناء

اگر نظر رفقا باشد ـ این قضیه در آنجا مطرح مى‌شود ـ در بحث بقاى اعیان ثابته در فناء ذاتى و عدم بقاء اعیان ثابته، اشکال مهمى ‌که مرحوم علامه طباطبائى ـ رضوان الله تعالی علیه ـ داشتند آن اشکال در استمرار و بقاء آن عین ثابت بود پس از اضمحلال و فناء آن عین ثابت در همان حقیقت ذاتیه، این اشکال، اشکالى بود که به‌نظر مى‌رسید که تا حدودى اشکال واردى باشد یعنى از نقطه‌نظر فلسفى و از نقطه‌نظر علمى این اشکال وارد است یعنى وقتى که ما قبول کنیم یک حقیقت ثابتى را که فعلیت دارد، نه به‌نحو اجمال و ابهام که مى‌تواند صورت متعددى را به خود بگیرد.

الآن اشیائى که در خارج هستند در تغییر و تحولاتشان یک حقیقت مبهمۀ به‌عنوان هیولا و به‌عنوان ماده، آن حقیقت و آن واقعیت در حال تغییر و تبدّل است‌ و در این شکى نیست. این ماده الآن در خارج صورتى دارد که ما اسم خاصى را به‌واسطۀ آن صورت بر آن مى‌گذاریم. فرض کنید که صورت، صورت نباتى دارد به‌واسطۀ آن صورتِ نباتى، اسم نبات بر او مى‌گذاریم ولى هنوز اسم دیگرى بر او گذاشته نشده است. این تسمیه به اسم نبات به‌خاطر ماده بودن او نیست بلکه به‌خاطر صورت داشتن اوست. اگر به‌خاطر ماده بودن باشد ماده با ماده تفاوتى ندارد و شما هردو را در یک کفۀ ترازو قرار بدهید هردو کفۀ ترازو پایین می‌رود حالا چه شما سنگ را روى کفۀ ترازو بگذارید یااینکه این طرفش چوب بگذارید، در هردو تساوى برقرار مى‌شود و هیچ تفاوتى ندارد. حالا ترازو از شما نمى‌پرسد که آیا من به نفع چوب که نبات است برایت کار کنم یا به نفع حجر؟ کدام را دوست داری؟ ترازو فقط وزن مى‌کند و کارى به ‌صورت ندارد و حالا این شیئى که در آن گذاشته شده است این جنبۀ حجریت دارد یا جنبۀ نباتیت دارد فرق نمى‌کند.