جلسه ۶۶۱

فصل ٨

اعوذباللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

 فی کیفیة أخذ الجنس من المادة و الفصل من الصورة

 الجنس مأخوذ فی المرکبات الخارجیة من المادة و الفصل من الصورة و ربما یتشکک فیقال الجسم بحسب التفصیل یشتمل علی مادة و صورة کما سیجی‌ء و کلاهما جوهر عند أصحاب المعلم الأول و أتباعه و المفهوم من ماهیة النوعیة جوهر ممتد فی الجهات فلیس أخذ مفهوم الجوهر عن المادة أولی من أخذه من الصورة لأن نسبته إلیهما علی السواء لأن کلا منهما نوع من الجوهر.

 در این بحث ایشان به دنبال فصل قبلی در مقام بیان لحاظ جنس و فصل و كیفیت تعقل این دو به نحو كلی طبیعی هست، خب شكی نیست در اینكه هر ماهیتی كه از ماهیات مركبه خارجیه باشد این طبعا باید حدّ او شامل تمام اجزاء ذاتی آن ماهیت باشد و در این مساله خب شبهه‌ای نیست، بنابراین ماهیتی كه در حدّ او جزئی از اجزاء ذاتی نادیده گرفته بشود آن حدّ، حدّ تامی نخواهد بود و ناقص است مثل اینكه شما بگویید الانسان حیوانٌ یا اینكه الانسان ناطقٌ، برای شناخت این معرف، معرِّف باید حاوی خصوصیات و ذاتیات معرَّف باشد، تا اینكه تعریف یك تعریف تمامی باشد، این از این طرف خب مساله مشخص است، منطقیین هم همین مطلب را مطرح می كنند، از طرف دیگر در این فصلی كه گفته شد، همین فصلی كه قبل بود، صحبت در این بود كه حقیقت‌الشیء بصورته لا بمادته یعنی آنچه كه مقوم شیء در خارج است و حقیقت شیء را در خارج ایجاد می‌كند صورت فصلیت اوست، اصلا كاری به ماده ندارد، ماده در این وسط حكم آلت و ابزار تحقق خارجی صورت است.

 پس بنابراین شما در تعریف محدود چه نیازی به جنس دارید، چطور اینكه در تعریف یك شیئی شما نیازی به عوارض او ندارید، نیازی به كم و كیف او ندارید، اگر بخواهید ذاتیات او را بیان كنید، همینطور در نیاز یك شیء معرَّف شما نیازی به اجزاء ذاتی و جنسی او ندارید، شما خودتان می‌فرمایید آنكه در خارج موجب تحقق شیء است فصل و صورت اوست، یعنی همان صورت نوعیه انسان است كه معرِّف اوست، حالا ماده او هرچه می‌خواهد باشد، ماده او ماده نباتی باشد، حیوانی باشد، جسم او از هرچه كه می‌خواهد باشد، آنچه كه حقیقت او را تشكیل می‌دهد این است، البته اینها یك مسائلی است كه به مسائل بسیار مهمی كشیده می‌شود كه گرچه در جایی مطرح نشده ولكن عندالتحقیق وقتی انسان تأمل كند می‌تواند از این مساله حتی به مساله وحدت وجود برسد.