حقیقت جوهریه انسان و تغییر فصل اخیر

مثلاً ایشان مى‌فرمایند: یك انسان را که شما درنظر بگیرید صور متعددى دارد؛ یك صورتش صورت جسمیت اوست و وزن دارد، یك صورتش صورت نباتیت اوست و رشدونمو دارد. صورت‌های متفاوتى دارد؛ صورت حیوانى دارد و صورتى كه در جنبۀ وضعى دارد و اعراضى كه بر انسان از نظر الوان و شكل و هیئت تركیبیه هستند ولى هیچ‌‌كدام از اینها آن انسان نیستند و آن انسان یك مسئلۀ دیگر است. این صور جنبۀ معدّى براى صورت لاحقۀ بعد دارد و وقتى كه صورت لاحقۀ بعد براى او پیدا شد این صورت در تحت سیطرۀ او قرار مى‌گیرد؛ یعنى وقتى كه صورت جسمیت، استعداد براى نباتیت شدن را دارد، همین‌كه تبدیل به نباتى مى‌شود این صورت جسمیت در استخدام صورتِ نباتى است که شكل و شمایل خود را پیدا مى‌كند، آن‌وقت دیگر آجر نیست، و وقتى که صورت نباتى استعداد صورت حیوانیت را دارد و این صورت نباتى تبدیل به حیوان شد نه‌اینکه در همان جهت نباتى خودش باقى ماند [والاّ] درخت مى‌شد همین‌كه تبدیل به حیوان مى‌شود آن نباتیت خود را در استخدام حیوانیت قرار مى‌دهد تااینكه به صورت نطقیت مى‌رسد و همۀ اینها در زیرمجموعۀ این فصل اخیر شكل و ظهور پیدا مى‌كند و شما اشكال و رفتار مختلفى از این مشاهده مى‌كنید. پس این‌ فصل اخیر است كه سایر فصول را در تحت احاطۀ خودش درمى‌آورد و به او شرافتى مى‌دهد كه از سایر انواع متمایز مى‌شود.

حقیقت جوهریۀ انسان، حقیقت قرب و بُعد نسبت به مبدأ

همین مطلب را كه ایشان تا اینجا بیان كردند ما همین مطلب را ادامه مى‌دهیم و آن حقیقت جوهریۀ انسان را حقیقت قرب و بُعد نسبت به مبدأ مى‌دانیم و به هر میزانى كه انسان به آن مبدأ خودش نزدیك بشود طبعاً آن فصل اخیر او تغییر پیدا خواهد كرد. به‌واسطۀ مراقبه، تهذیب‌ها، سلوك عملى، سلوك عقلانى و سلوك شرعى كم‌كم صورت‌هایى كه براى انسان حاصل مى‌شود هركدام از اینها در تحت صورت بالاتر، رقیق‌تر، دقیق‌تر و عمیق‌ترى قرار مى‌گیرد و تمام صورت‌های مادون خود را به استخدام خودش درمى‌آورد تااینكه به مرتبۀ بالا برسد.