تحلیل فلسفی اقتران صورت به ماده

[در قضیۀ جنگ] آن شخص شك كرده بود كه این افرادی که به جنگ على آمدند اینها افرادى هستند كه ما از اینها خلاف ندیده‌ایم یا كم دیده‌ایم بلکه افرادى بودند محل رجوع! اما این‌‌طرف قضیه هم امیرالمؤمنین علیه‌السّلام هست که نمی‌توان کاری کرد، ایشان هم خلیفه و داماد پیغمبر است و راجع به او یك هم‌چنین مطالبى هست. اصلاً خود خصوصیات و شكل و شمایل على نشان مى‌دهد كه او چه كسى است. آنها در این قضیه گیر كردند و این گیر را ما هم داریم و گیرى نیست كه فقط به آن افراد اختصاص داشته باشد. آن شخص در این قضیه گیر کرده بود و سراغ امیرالمؤمنین آمده بود تا مشكلش را حل كند که آخر این چه قضیه‌اى است؟ چطورى مسئله این‌طور مى‌شود؟ با زبان بى‌زبانى مى‌گوید که یا على فهم و ادراک ما نتوانست از این مسئله رد شود و ظاهر را درنوردد و از ظاهر عبور كند و به باطن برسد و مشكلش را حل كند بلکه در ظاهر گیر كرده است، شما بیا ما را از ظاهر رد كن. حضرت عبارت عجیبى دارد می‌فرماید: «قالَ: لا یُعرَفُ الحَقُّ بِالرِّجالِ اعرِفِ الحَقَّ تَعرِف أهلَه.»¹

تو در ظاهر گیر كردى و دارى به عمامه و ریش طلحه نگاه مى‌كنی، نگاه به نماز جماعت خواندنش مى‌كنی، این نماز جماعت را که یك ربات هم مى‌تواند بخواند، اگر ربات را کوک کنند، موقع اذان قشنگ بلند می‌شود و تكبیر مى‌گوید و مخارج را از زیر حلقش هم ادا مى‌كند!! ما [خیلی] مخارج داریم؛ مخارج حروف، دهان، لب، حلق و همین‌طور قاروقور معده و خیلى دیگر مخارج داریم! حالا در نمازى كه خوانده مى‌شود بعضى‌ها آن را با زبان مى‌خوانند و بعضى‌ها نمازشان، نماز شكمى است و قاروقور معده است، نماز نیست به آن بخارات معده می‌گویند، قاروقور مى‌كند، نماز نمى‌خواند!

آن شخص زبیر را نگاه مى‌كند؛ زبیر كسى بود كه در جنگ‌ها همراه با پیغمبر بود، در جنگ اُحد یكى از آن هشت نفرى كه با پیغمبر بودند زبیر بود و همه گذاشتند رفتند و خلفاى راشدین اسلام كه اسلام به ‌وجود آنها منیع و عزیز است، براى حفظ و بقاى اسلام فرار كردند كه خدشی بر این قامت مبارك و ابدان شریفه وارد نشود كه بعداً به‌درد اسلام بخورند!! براى این مسئله رفتند نه‌اینکه یك وقت خداى نكرده پیغمبر را ترك كنند!! حاشا به اینكه اینها مسلمان باشند و پیغمبر را تنها بگذارند! در همین مدرسۀ فیضیه، همین‌جا مگر نگفتند؟! حاشا كه عُمَر مسلمان باشد و بگوید كه «إنّ الرجل لَیَهجُر، و ردّه على رسول‌ الله صلّى الله علیه و آله حسبنا كتابُ الله»² در همین مدرسۀ فیضیه آمدند و درس اخلاق دادند و این‌طوری حق امام زمان را كف دستش گذاشتند! این‌هم یك طور حق گذاشتن و نمك‌شناسى و اداء حق مولاست كه در آخر عمر بعد از نود سال بیایند بگویند: حاشا به جناب حضرت خلیفۀ ثانى كه با این مقامِ اسلام و ایمان و این چیزهایی كه دارد بیاید یك هم‌چنین مطلبى را بگوید، پس این مطلب از اصل باطل و غلط است! فقط باید به خدا پناه برد كه به سر ما نیاید، ما كه الآن این حرف‌ها را مى‌زنیم فردا یك وقت ممكن است به سرِ ما هم بیاید.