تأثیر نفس ملکوتی افلاک بر عالم ماده
نقش نفوس سماوی در کیفیت تأثیر اذکار و حوادث زمینی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین جایگاه نفس ملکوتی افلاک و تأثیر آن بر عالم ماده میپردازند. بحث با نقد دیدگاه صاحب مباحث مشرقیه درباره هیولای اجرام سماوی آغاز شده و با تبیین این نکته ادامه مییابد که جسمیتِ صرف، بدون صورتِ نوعیه و فصلِ مقوّم، دارای تحصل و تعیّن نیست. در ادامه، استاد با عبور از مباحث فلسفیِ هیولا و صورت، به تبیین پیوند میان نفوس سماوی و حوادث عالم خاکی میپردازند. ایشان با اشاره به آیاتی همچون رجم شیاطین توسط شهابها، توضیح میدهند که چگونه جنبه ملکوتی اجرام سماوی، واسطه تأثیرگذاری بر موجودات مادی و حتی گیاهان و اذکار است. در نهایت، این حقیقت تبیین میشود که تفاوت آثارِ یک ذکر واحد در اوقات مختلف شبانهروز، ناشی از کیفیت ارتباط نفس انسان با این نفوس ملکوتی است که ضرورت اشراف استاد بر این علوم را آشکار میسازد.
مرتب سازی:
تأثیر نفس ملکوتی افلاک بر عالم ماده
4نقدى كه ایشان بر این دلیل وارد مىكنند [این است که] صورتى كه منوعۀ فلك است، خود فلك را نوع مىبخشد، اولاً او را از سایر اجرام سماوى جدا مىكند و بعد براى هر جرم از اجرام فلك یك تشكل خاصى را بهوجود مىآورد.
تلمیذ: فلک مگر واحد نیست؟
استاد: نسبت به سایر اجسام است چون اینها زمین را جداى از افلاك مىدانستند. آن را نقطۀ ثابتى مىدانستند و بعد سایر افلاك مافوق را داراى یك جوهر دیگرى مىدانستند و زمین را داخل در آن افلاك نمیدانستند و این براساس [مطالب] قدیم است. البته این چیزهایى هم كه اینها مىگویند بىحساب نیست؛ یعنى اینها یك حقایقى را متوجه مىشدند كه بهواسطۀ آن حقایق براى خود فلك یك جوهرى غیر از جوهر سایر اجرام مثل موجودات و طبایع معتقد بودند و آن خصوصیت را به همان محلّ خاصّ اینها برمىگرداندند. از نظر تأثیرهایی كه اجرام سماوى در این عالم ایجاد مىكنند و خصوصیاتى كه بهواسطۀ اقتران اجرام سماوى در یكدیگر هست و آن نفس كلى مدیر و مدبّر اجرام سماوى، اینها قائل به یك تشكّل خاصى از خلقت براى این فلک بودند كه آن را در سایر چیزها نمىدیدند.
اشکال به مرحوم علامه طباطبائی در معنى تشهُّب
فرض كنید که در یك ستاره یا یك سیاره قائل به این تأثیر بودند و در سیارۀ دیگر قائل نبودند یعنى مىخواهم بگویم که یك همچنین تفكرى ریشه دارد و همینطوری صبح بلند نشدند تا این مسائل را سرهم كنند بلکه یك مطالبى بوده است و اینها یك اختلافاتى در تأثیر و تأثرات در اجرام مىدیدند و یك تغییر و تحولاتى در آنها مشاهده مىكردند. در مورد نفس فلكیت در آیات قرآن هم داریم؛ ﴿وَكُلّٞ فِي فَلَكٖ يَسۡبَحُونَ﴾1 اینها فلك را داراى نفس قاهر و غالب بر اجرام و كرات سماوى مىدانستند و در آنجا اتصال نفس انسان را با آن فلك موجب بروز بعضی از حالات مىشماردند البته بیهوده نیست و مسائلى از این قبیل هست ولی اینها از کیفیت ربط بین .... غفلت کردند. البته من به یك مناسبتى این قضیه را در همین افق وحى آوردهام، در آن آیۀ ﴿إِلَّا مَنِ ٱسۡتَرَقَ ٱلسَّمۡعَ فَأَتۡبَعَهُۥ شِهَابٞ مُّبِينٞ﴾2 و داریم كه ﴿وَلَقَدۡ زَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنۡيَا بِمَصَٰبِيحَ وَجَعَلۡنَٰهَا رُجُومٗا لِّلشَّيَٰطِينِ وَأَعۡتَدۡنَا لَهُمۡ عَذَابَ ٱلسَّعِيرِ﴾؛3 چگونه آسمان دنیا رجم شیاطین است و در آنجا ما یك اشكالى بر مرحوم علاّمه داریم كه به نظر مىرسد شاید در اینجا دچار اشتباه شدند.4
- . سوره یس (36) آیه 40. امام شناسى، ج 6، ص 170:
«و هر یك از این خورشید و ماه و از این شب و روز در مدار معیّن و مقرّر پیوسته در حركت و شناورند.» - . سوره حجر (1) آیه 18.
ترجمه:«لیکن هر شیطانی برای سرقت سمع (یعنی برای دزدیدن و دریافتن سخن فرشتگان عالم بالا) به آسمان نزدیک شود تیر شهاب و شعله آسمانی او را تعقیب کند.» (محقق). - . سوره ملك (67) آیه 5.
ترجمه: «و ما آسمان دنیا را به چراغهای انجم رخشان زیب و زیور دادیم و به تیر شهاب آن ستارگان شیاطین را راندیم و عذاب آتش فروزان را بر آنها مهیّا ساختیم.» (محقق) - . جهت اطلاع بیشتر رجوع شود به افق وحى، ص 421.
- . سوره یس (36) آیه 40. امام شناسى، ج 6، ص 170: