جلسه ۶۴۸

 تلمیذ: ...

 استاد: آن قضیه ماده و صورت بودن در قیامت این مساله‌اش به خود امكان ذاتی اشیاء برمی‌گردد (أَ وَ لَمْ يَرَ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ* وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلًا وَ نَسِيَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ* قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ)¹ این مساله به خود امكان ذاتی برمی‌گردد اما كیفیت آن خلق كه به چه كیفیت هست؟ آن دیگر مطلب دیگر است ادله دیگر باید به كیفیتش استناد كنیم كه آیا ضرورت دارد حتما به معاد جسمانی یا اینكه اصل معاد معاد روحانی است آیا ضرورتی هست یا نه؟ آن یك مطلب دیگر است كه می‌گوییم نه ضرورتی ندارد كه معاد حتما جسمانی باشد معاد می‌شود معاد روحانی باشد بدون معاد جسمانی و آن نفس در آن مقام تجردِ خودش مشمول عقاب و عذاب باشد بعد آن وقت صحبت در اینجا می‌شود حالا اگر صادق مصدقی مثل فرض كنید رسول اللَه بیاید و بگوید كه معاد جسمانی با این كیفیت داریم آنجا می‌گوییم اشكالی ندارد كه یك همچنین مساله‌ای باشد علی كل حال خود معاد آنچه كه درش بحث می‌شود این است كه نفی ابطال و امتناع معاد جسمانی نمی‌شود كرد حالا آیا هست یا نیست؟ بله همانطوری كه ما در یقینیات مجبور به متابعت از مبادی بدیهیه و اولیه هستیم یكی از آنها هم كلام كلام یقینی است كه از صادق مصدق برای انسان حاصل می‌شود وقتی حاصل شد خود او می‌تواند بعنوان مقدمة برهان قرار بگیرد همانطوری كه شما دارید در مبصرات و مسموعات و مذوقات و اینها دارید همین مسائل را به عنوان مقدمات برهانی شما قرار می‌دهید.

 تلمیذ: ...

 استاد: البته من آنجا یك حاشیه‌ای زدم در آن قسمت جای صحبت دارد در آن مسالة حقیقت الشیء بصورت لابمادته همه اینها به او برمی‌گردد او اثبات معاد جسمانی را نمی‌كند چیزهای دیگر می‌خواهد.