تحلیل عقلی جنس و فصل در ماهیات بسیطه
تبیین تفاوت ترکیبهای اعتباری عقل با واقعیتهای خارجی
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق نحوه انتزاع جنس و فصل در ماهیات بسیطه میپردازند. بحث با این پرسش آغاز میشود که اگر ماهیات بسیطه در خارج فاقد ترکیب هستند، چگونه عقل میتواند برای آنها جنس و فصل در نظر بگیرد. در ادامه، تفاوت میان ترکیبهای انضمامی در ماهیات مرکبه و ترکیبهای اعتباری در ماهیات بسیطه بررسی شده و روشن میشود که عقل با تجزیهوتحلیل خود، مفاهیم مبهم را به امور متعین تبدیل میکند، بدون آنکه در خارج، انضمام یا ترکیبی رخ داده باشد. استاد با ارائه مثالهایی از اعراض و جواهر مجرده، نشان میدهند که چگونه مقام حد، مقام تفصیلِ اجمالِ محدود است و این فرآیند، نه یک جعلِ غیرواقعی، بلکه ابزاری برای شناخت دقیقتر حقایق است. در پایان، با اشاره به جایگاه واجبات و مستحبات در تکامل انسان، تفاوت مصلحتهای ملزمه برای بقا و کمالات ثانویه برای عروج تبیین میشود.
مرتب سازی:
تحلیل عقلی جنس و فصل در ماهیات بسیطه
9بنابراین عقل میتواند قدرت تحلیل این انفكاك را از نقطهنظر خصوصیات خارجى و آن آثار و شواهدى كه مشاهده مىكند و جوانبى را كه درنظر مىگیرد داشته باشد.
عقلى بودن جنس و فصل در بسائط
تلمیذ: معنی مادة عقلیه در این عبارت چیست؟
استاد: مادۀ خارجى نیست یعنى جنس و صورت آن جنس و صورت عقلى هستند نه خارجى، مثل كتاب نیستند كه یك جنسی دارد بهعنوان ثقل و پنبه بودن و آن مادهاى كه الآن این وزن را تشكیل مىشود و یك صورت، صورت كتابیه است. نه، در بسائط خود جنس و فصل هردو عقلى هستند و خارجى نیستند؛ یعنى عقل یك جنس عقلى و یك فصل عقلى تصور مىكند و بعد آن را در ذهن و در ذات خودش باهم تركیب مىكند و اسم آن را بسیط مىگذارد.
تلمیذ: معتقد به این مادۀ عقلیه هستید؟
استاد: بله، همینكه شما مىآیید بین رنگ قرمز و سبز فرق مىگذارید از كجا این فرق را گذاشتید؟ اینكه شما مىآیید بین لون و مذوقات فرق مىگذارید درحالیکه هردوی اینها كیف هستند، این فرق از كجا آمده بااینكه اینها مركب نیستند.
معنای ترکیب عقلی
تلمیذ: این تعریه وصف برای ماده قرار گرفته است.
استاد: در انواع مركبۀ خارجیه خود آن ماده وجود دارد. الآن این كتاب خود ماده است و من كه دارم آن را بلند مىكنم یك وزنى را دارم متحمل مىشوم و این را که نمىتوانم انكار كنم! پس این مادۀ خارجى مىشود. از آنطرف این مادۀ خارجى سنگ نیست شما ممكن است سنگ را به همین وزن هم بلند كنید، آیا كتاب است؟! نیست سنگ است پس هم یك وزنى و هم یك صورتى در اینجاست و از تركیب آن صورت و این وزن كه ماده است این كتاب الآن تشكیل شده است. از تركیب این صورت و ماده این ضبطها در اینجا تشكیل شده است از تركیب این صورت و ماده فرشى كه در اینجاست تشكیل شده است اینها همه تركیبهاى خارجى است منتها تركیب این، تركیب انضمامى نیست بلکه اتحادى است؛ یعنى شما این را در خارج یكى مىبینید و دو چیز در اینجا نمىبینید و تصور ندارید ولى بالأخره تركیب است.