تبیین حقیقت جنس و فصل در فلسفه اسلامی
تحلیل نسبت میان ابهام ماهوی و تشخص وجودی در موجودات
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی دقیق مبانی فلسفی پیرامون حقیقت جنس و فصل میپردازند. بحث با تحلیل چگونگی تبدیل ماهیت مبهم به یک حقیقت مشخص و متمایز در خارج آغاز میشود و با تبیین دیدگاه مرحوم آخوند در نفی اجزاء عقلیه در بسائط ادامه مییابد. استاد با بهرهگیری از کلام شیخالرئیس در الهیات شفا، نشان میدهند که تفاوت میان جنس و فصل، تفاوت در دو وجود جداگانه نیست، بلکه تفاوت در مرتبه ابهام و تفصیل است. در ادامه، این مبحث به حوزه معرفت انسانی و مراتب تجرد نفسانی پیوند میخورد و با نقد برخی رویکردهای سطحی در تقلید و شناخت اولیاء الهی، بر ضرورت عبور از کلیات مبهم و رسیدن به حقیقتِ واحدِ ولایت تأکید میشود. در نهایت، جلسه با تبیین این نکته به پایان میرسد که فصل حقیقی انسان، همان میزان تجرد نفسانی و اتصال او به مبدأ هستی است.
مرتب سازی:
تبیین حقیقت جنس و فصل در فلسفه اسلامی
10منبابمثال پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم و عمر هردو خانهشان در یك كوچه باشد، مىگوییم که بله، پیغمبر و عمر با همدیگر اشتراك دارند، حالا اشتراكشان چیست؟! اشتراكشان این است كه در یك كوچه هستند! در یك كوچه بودن كه اشتراك نیست! عمر و ابوبكر آمدند همسایۀ پیغمبر شدند و بعد هم پُز مىدهند و مىگویند که ما در جوار رسول الله هستیم، ده سال هستی، اگر صد سال هم باشى آیا مىتوانى استفاده بكنی؟!
این اشتراك امرى است كه بهواسطۀ صرف اجتماع در اینجا حاصل شده است. الآن شما در این موضوع وقتى آن كم را مىبینید و از یك طرف كیف را مىبینید، مىگویید که هردو در اینجا نسبت به این جمع شدند و اسم این را اشتراك مىگذارید درحالیكه اینها هیچ ارتباطى با همدیگر ندارند.
مسئلۀ بین جنس و فصل هم همین است، هر شخصى براى خودش جنس و فصل است. الآن دو نفر كه در اینجا نشستهاند هر كسى براى خودش جنس و فصل است و ارتباطى به آن یكى دیگر ندارد، چون وجود از نقطهنظر حدود، ارتباطى با دیگرى ندارد كه اشتراك بشود. ما از حركاتى كه هردو انجام مىدهند، هردو راه مىروند [اینها را انتزاع میکنیم]، خب این راه میرود به او چه ربطى دارد؟! این دارد براى خودش راه مىرود و او هم براى خودش راه مىرود، هردو یك راه را كه نمىروند! هردو مىبینند و هردو احساس مىكنند، مىگوییم که یك امر مشتركى بین اینهاست كه آن امر مشترك باعث شده اینها این كار را انجام بدهند، آن امر مشترك همان فصل است كه آن امر مشترك را در خودش با یك چیز اضافه، به ظهور آورده است فلهذا با توجه به این مسئله انسان به این نكته مىرسد كه جنس با فصل هیچ تفاوتى ندارد و فقط تفاوت جنس با فصل تفاوت در ابهام و تفصیل است.
اللهم صل علی محمد و آل محمد