جلسه ۶۳۹

اعوذباللَه من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

فصل (٥) فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی كیفیة اتحاده مع الجنس

 در این بحث مرحوم آخوند راجع به حقیقت فصل نوعیه هر ماهیت و هویت خارجی او و فرق بین این حقیقت و بین عوارض و آثار و لوازمی كه مترتب بر این حقیقت هست راجع به این ایشان بحث می‌كنند و مطلبی را كه از مرحوم شیخ در شفا دارند دنبال آن مطلب به این قضیه می‌پردازند كه نسبت به آن حقیقت صورت نوعیه انواع راجع به آن دو دیدگاه بود، یك دیدگاه وجود دارد و آن دیدگاه عبارت است از همان تصور ابتدائی كه آن تصور ابتدائی برای عوام در تشخیص بین حقایق خارجیه وجود دارد، مردم در امتیاز حقایق خارجیه و اعیان خارجیه چه نوع تصوری دارند؟ چه نوع تفكری دارند؟

 در فرق بین اسد و بین فرض كنید ذئب كه هر دوی اینها حیوان مفترس هستند مردم چه تصوری دارند؟ آیا این كیفیت فرقی كه بین این دو می‌گذارند واقعیت مساله همین است و آیا فرق در همان نحو تصوری است كه ما از این آثار ظاهری می‌بینیم، فرض كنید كه افتراس اسد شدیدتر از افتراس ذئب رنگ و لون اسد متفاوت با رنگ و لون ذئب حجم اسد این اعظم است از حجم ذئب كیفیت رفتار اسد با رفتار ذئب تفاوت می‌كند من حیث المجموع این خصوصیات را كه ما مشاهده می‌كنیم ما معتقد می‌شویم بر اینكه این اسد دارای یك حقیقت نوعیه است كه بواسطه این حقیقت نوعیه با ذئب تفاوت دارد، حالا اگر فرض بكنید همان ذئب آمد یك مقداری بزرگ شد یك مقداری حجم بزرگتر شد رنگش هم رنگ اسد شد یال و كوپالی كه اسد دارد آن یال و كوپال هم آمد روی ذئب اضافه شد و امثال ذلك كم‌كم ما دیگر بین اسد و ذئب دیگر فرق نمی‌گذاریم هیچ تفاوتی دیگر بینش قائل نیستیم چون رنگش همان است پشم و مویش هم كه همان است كیفیت افتراسش هم كه همان است چه تمایزی در اینجا هست كه ما بین این دو نوع كه در اینجاست فرق بگذاریم و این یك مساله‌ای است كه به خیلی از مسائل دیگر برمی‌گردد و خیلی از مطالب یعنی همین مطلب گرچه مطلب یك مطلب فلسفی است ولی از نقطه نظر مسائل اخلاقی و تربیتی و اعتقادی كاربرد خیلی زیادی دارد و ما باید از این فصل، فصلی كه ایشان در اینجا مطرح می‌كنند به خیلی از مطالب و روش و تربیت و سیره بزرگان ما باید در اینجا برسیم.