تحلیل ماهیت و جایگاه جنس و فصل در فلسفه

عقلى بودن احكام شرع

احكام‌ شرع احكام عقلى است هیچ‌وقت شرع ما را به خلاف عقل دعوت نكرده است هیچ‌وقت پیغمبر نیامده این كاغذى را كه سفید است به ما بگوید: سیاه است دیده شده؟! هیچ‌وقت نگفته است. یا اگر سیاه است، من‌باب‌مثال این میكروفون‌هایی كه جلوى من هست و سیاه است را بگوید: اینها سفید است. اگر بگوید باید دلیل بیاورد. چرا من با وجود اینكه این میكروفون‌ها الآن سیاه است چرا من مى‌گویم: سفید است؟! اما اگر این پیغمبر بیاید بگوید: سفید است. همان عقلى كه دارد رسالت پیغمبر را ثابت می‌کند همان عقل مى‌آید رسالت را اسقاط مى‌كند! ما با همان عقل داریم آن را ثابت مى‌كنیم. مگر اینكه در اینجا عقل بیاید و به‌واسطۀ اتقانى كه در كلام او دارد براى امر او محملى قرار بدهد كه آن محمل از محدودۀ سعۀ وجودى عقل خارج باشد که آن یك مطلب دیگرى است و این‌هم باز حكمش به همان برمى‌گردد.

حالا شارع بیاید دنیا و آخرت، مال و جان، ناموس، دم و همه چیز را به‌دست چغندرفروشى كه دارد چغندرها را كیلویى پنج تومان مى‌فروشد بدهد و بگوید که تو برو این را به‌دست بگیر؟! چطور مى‌شود؟! این همان مسئله‌اى است كه این بزرگان نسبت به این مسائل حرف و نظر داشتند. مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ در جاى خودشان محفوظ كه ایشان راجع به حیطۀ ولایت معصوم مطالبى دارند و ما هم بر همان سیره راجع به كیفیت این قضیه مبناى ما [بر همین مسائل هست]. تمام اینها به‌خاطر همین عدم مطالعات و این یافته‌هایى است كه ما خودمان را از آنها كنار نگه داشتیم و نتوانستیم مسائل را بفهمیم.

و الجواب‌ُ أنَّ الجسمَ الذی هو مادةُ النَّفسِ موجودٌ آخرَ غیرُ الجسمِ المحمولِ علىٰ ما حُصِّلَ مِن انضمامِ النفسِ إلیها أعنی المجموع فَهاهنا جِسمانِ موجودان أحدهما جزءٌ للآخرِ و هکذا فی کلِ نوعِ مرکبٍ ترکیباً طبیعیاً.¹