تبیین حقیقت مقام هوهویت و جایگاه آن در هستی
تحلیل نسبت میان ذات باریتعالی و ظهورات عالم وجود
آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق مبانی فلسفی پیرامون حقیقت مقام هوهویت و نسبت آن با ظهورات کثرت در عالم وجود میپردازند. بحث با واکاوی اختلافنظر میان مرحوم کمپانی و مرحوم سید احمد کربلایی در نحوه تصویر بساطت وجود و صرافت آن آغاز میشود. استاد با نقد دیدگاههایی که وجود باریتعالی را به گونهای بشرطلا از ماده و صورت تصویر میکنند که مانع از ظهورات کثرت میشود، به تبیین مقام لابشرطی میپردازند که میتواند با حفظ بساطت ذات، منشأ ظهورات مختلف در عالم باشد. در ادامه، با استناد به روایت «کانَ اللهُ وَ لَم یَکُن مَعَهُ شَیءٌ و الآن کما کان»، بر لزوم پذیرش مقام جمعیت تأکید شده و در نهایت، ضمن نقد برخوردهای سطحی و تحجری با عرفان و بزرگان این مسیر، بر ضرورت برخورد منطقی و علمی با انحرافات و پرهیز از شعارزدگی در مباحث معرفتی تأکید میگردد.
مرتب سازی:
تبیین حقیقت مقام هوهویت و جایگاه آن در هستی
6حق تعالىٰ، اصل و مبدأ و ریشۀ حقائق مختلفه
این مسائل وقتى روشن بشود به این نكته میرسیم كه اصل و مبدأ و ریشۀ این حقائق مختلفه كه یكی مجرد است، یكی مابین مجرد و ماده است و یكی ماده است، این سه نوع كه بینهما متوسطاتٌ، همۀ این حقائق متدّلى به یك ریشه و یك اصل هستند نهاینکه متدّلى به اصلهاى مختلف هستند، اینطور نیست که یك وجود، وجود صورت باشد، یك وجود، وجود ماده باشد، یك وجود، وجود مجرد باشد بلکه همۀ اینها یك اصل و یك ریشه دارند كه آن وجودش وجود مبدأ حق تعالىٰ است. وقتى ما به این مطلب برسیم پس حكم ما نسبت به آن ریشه چه خواهد شد؟! شما برای ما بیان كنید.
تلمیذ: ظاهراً اختلافی در بساطت وجود بین مرحوم کمپانی و مرحوم سید احمد کربلایی نبود و پیشفرض هردو یکی بود.
استاد: معلوم است که میگویند همان نبوده.
تلمیذ: او با تشکیک بحث فلسفی میخواهد حل کند ولی مرحوم سید احمد کربلایی تشکیک فلسفی را قبول ندارد.
استاد: نه، اصلاً بحث تشكیك [نیست] ما در همان بحث تشكیك فلسفى قائل به تشخّص هستیم و به این مسئله مربوط نیست.
تلمیذ: همۀ فلاسفه نمىگویند.
استاد: بله، همۀ فلاسفه نمىگویند ولكن فلسفه این را مىگوید، گرچه فلاسفه نگفتند ولى فلسفه همین را مىگوید و دلیلى ندارد كه انسان یك مسئلۀ فلسفى را از کُنه فلسفه استخراج كند ولكن سایر افراد نسبت به این قضیه نظر دیگرى داشته باشند. مسئلۀ تشكیك در وجود هیچ تناقضى با مبنای مرحوم سید احمد در اینجا بهوجود نمىآورد. آن مطلبى كه باعث شده مرحوم كمپانى به اشتباه بیفتد این است كه تشكیك در وجود را بهعنوان مراتب مادون بساطت گرفته است یعنى ایشان براى وجود یك مرتبهاى قرار داده كه آن مرتبه، مرتبۀ بسیطالحقیقة است و آن مرتبه، مرتبۀ صرافت است. اینهم او را در عالم هورقلیا انداخت، این صرافت و بساطت را در عالمی انداخته است و یك حصارى هم دورش كشیده و گفته که این در آنجا محفوظ [است] و این مربوط به بارى تعالىٰ است كه در آن مبدأ نه ماده راه دارد و نه صورت راه دارد و نه مفهوم راه دارد.