مقام هوهویت و مراتب اطلاق در هستی

از این بالاتر بیاییم مى‌بینیم که در این زمین و آسمان؛ فرش هست سنگ هست آب هست كلوخ است درخت است همه چیز هست و اینها را هم تشخیص مى‌دهیم و نسبت به اینها شناخت پیدا مى‌كنیم یعنى احساس مى‌كنیم سنگ چه خصوصیاتى دارد و زبرى و صلابتش در چه حدى است یا مثلاً پشم در چه حدى است، پنبه در چه حدى است، خاك در چه حدى است، همۀ اینها را ما مى‌توانیم‌ تشخیص بدهیم و فرقش را بفهمیم و با آب و اینها تمیز بدهیم.

در وهلۀ دوم همین‌كه روى این فرش دست مى‌گذاریم آن احساسى كه این جنس چه جنسى هست و این چه نوعى است نوعیت این براى ما كشف مى‌شود درحالى‌كه این نوعیت براى طفل كشف نشده بود پس این معرفت، معرفت ثانویه است كه قدرى نسبت به او ارتقاء پیدا مى‌كند در عین اینكه در همۀ مراتب معرفت و شناخت، حضور علمى متحقق بوده است. خب مى‌بینیم این شناختى كه در اینجا برای ما پیدا مى‌شود نسبت به او یك مرتبۀ بالاترى است، درست شد؟! در این مرتبه بین ما و فرد اَعمیٰ فرقى نیست او هم این احساس را مى‌كند بالأخره او هم دیده پشم چیست، دیده سنگ و آب و خاك چیست، همۀ اینها را دیده و تشخیص مى‌دهد.

از این مرتبه بالاتر می‌آییم نگاه مى‌كنیم وقتى كه ما روى این فرش دست مى‌كشیم علاوه بر جنس، رنگ‌ها هم به‌واسطۀ چشم ما منتقل مى‌شود؛ الآن این منطقه قرمز است، این سفید است، این آبى است، اینجا سرمه‌اى است، این سبز است، زرد است و إلی آخر، این الوان مختلفه علاوه بر لمس ظاهرى واقعیت‌هایى خارجی بوده و خیالى نیست منتها اطلاع بر آن واقعیت خارجى وسیله و ابزار مى‌خواهد که آن ابزار را شخص اَعمیٰ ندارد بلکه آن ابزار در اختیار فرد بصیر است كه نسبت به او اطلاع داشته باشد. بنابراین ما آمدیم این مسئله را هم تشخیص دادیم.