تحلیل دقیق تمایزات ماهوی در فلسفه اسلامی

تعریف ماده

آن‌وقت اگر شما بخواهید همین مفهوم جنس را در نوع ملاحظه كنید و بخواهید لابشرط‌شی‌ء در نظر بیاورید، در وجود خارج اسمش ماده مى‌شود. پس ماده عبارت از یک ظرفیت و حقیقت و تعیّن خارجی است، ماده متعیّن است حالا تعیّنش تعیّن ابهامى است، اشكالی ندارد ولى خود همین ماده عبارت از همان جنس است كه در اینجا لابشرط‌شیء‌ یا بشرط‌لا اخذ شده است و در اینجا تفاوتى ندارد كه ما فى‌حدّ‌نفسه براى او از نظر خارج همان معنا را مى‌كنیم كه براى جنس از نظر كلى در ارتباط با نوع معنا كردیم و وقتى این حقیقت بخواهد تنهایى موردنظر قرار بگیرد اسمش را جنس مى‌گذاریم و اگر آن حقیقت فصلیت تنهایى مورد تصور قرار بگیرد اسمش را فصل می‌گذاریم و همین حقیقت در خارج، ماده مى‌شود یعنى ماده عبارت از مصداق و مَحكىِ آن جنس است كه آن جزئى از تعیّن خارج است و یك امر دیگر باید ضمیمۀ این جزء بشود که آن امر دیگر همان فصلى است كه ما آن فصل را منحاز از جنس تصور كردیم و اسم آن صورت مى‌شود. پس صورت و ماده همان مصداق جنس و فصلى است كه ما در آن نوع مورد توجه قرار دادیم.

اللهم صل علی محمد و آل محمد