تبیین تفاوت‌های تعیّن و تشخّص در فلسفه
نقش تعلقات نفسانی در ایجاد اختلافات و تضادهای انسانی
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوت‌های فلسفی میان دو مفهوم «تعیّن» و «تشخّص» می‌پردازند. ایشان با بیان اینکه تشخّص به اصل وجود و هویت شیء بازمی‌گردد، تعیّن را امری نسبی و ناشی از حدود و امتیازات می‌دانند که در مراتب وجودی معلول‌ها پدیدار می‌شود. در ادامه، این مبحث به عرصۀ اخلاق و عرفان کشیده شده و با استناد به کلام مولانا، تبیین می‌شود که چگونه «اسیر رنگ شدن» و تعلقات نفسانی، منشأ اصلی اختلافات و درگیری‌های انسانی است. استاد با ذکر نمونه‌های تاریخی از سیره بزرگان، نشان می‌دهند که چگونه رهایی از این تعلقات و تعیّنات زائد، انسان را به آرامش و آزادی حقیقی می‌رساند. در پایان، مباحثی پیرامون احکام شرعی و مسائل مبتلابه در مجالس و تعاملات اجتماعی مطرح شده و بر ضرورت نگاه دقیق به مبانی شرعی و پرهیز از تسامح در امور دینی تأکید می‌گردد.
تبیین تفاوت‌های تعیّن و تشخّص در فلسفه
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به تبیین دقیق تفاوت‌های فلسفی میان دو مفهوم «تعیّن» و «تشخّص» می‌پردازند. ایشان با بیان اینکه تشخّص به اصل وجود و هویت شیء بازمی‌گردد، تعیّن را امری نسبی و ناشی از حدود و امتیازات می‌دانند که در مراتب وجودی معلول‌ها پدیدار می‌شود. در ادامه، این مبحث به عرصۀ اخلاق و عرفان کشیده شده و با استناد به کلام مولانا، تبیین می‌شود که چگونه «اسیر رنگ شدن» و تعلقات نفسانی، منشأ اصلی اختلافات و درگیری‌های انسانی است. استاد با ذکر نمونه‌های تاریخی از سیره بزرگان، نشان می‌دهند که چگونه رهایی از این تعلقات و تعیّنات زائد، انسان را به آرامش و آزادی حقیقی می‌رساند. در پایان، مباحثی پیرامون احکام شرعی و مسائل مبتلابه در مجالس و تعاملات اجتماعی مطرح شده و بر ضرورت نگاه دقیق به مبانی شرعی و پرهیز از تسامح در امور دینی تأکید می‌گردد.
تبیین تفاوت‌های تعیّن و تشخّص در فلسفه
14آن‌وقت صحبت در این است كه اگر ما بنای روز شهادت امام جواد را بر سى‌ام بگذاریم لعلّ اینكه بعد از روز 29، اول ماه ذی‌حجه بشود یعنى حالا فرض كنید پریشب ماه دیده مى‌شد، دیگر شهادت امام جواد رفت، چون شهادت امام جواد در اینجا آخر ماه بود یعنى سى‌ام بود و به یك روایت روزى بود كه شهادت در آن روز واقع شده است و از آنجایى كه ماه بیش از سى روز نیست طبعاً منطبق بر روز آخر ماه مى‌شود لذا صحیح است كه هم گفته بشود: آخر ماه آن حضرت به شهادت رسید و هم سى‌ام، البته در بعضى از اقوال 29 هم داریم. مهم در اینجا این است كه از آنجایى كه بناى موالید و وفیات ائمه علیهم‌السّلام بر شهور قمریه است اگر در شهادت امام جواد قرار بر ملاحظۀ سى باشد لعلّ اینكه در شب 29 ذی‌قعده ماه دیده بشود و وقتى ماه دیده شد پس خودبه‌خود شهادت امام جواد منتفى خواهد شد چون با حلول ماه ذی‌حجه وارد ذی‌حجه مى‌شویم و دیگر ذى‌قعده نداریم و شهادت امام جواد هم كه در ذی‌حجه نبود بلکه ذى‌قعده بود.
براى این قضیه هیچ چاره‌اى به نظر من نمى‌رسد ـ گرچه ما براساس همان چیزى كه گفته شده و سنّتى كه هست عمل می‌کنیم ولى اى كاش غیر از این انجام بشود ـ الاّ اینكه شهادت امام جواد را روز 29 بگیرند حالا یااینكه فردا اول ماه هست یا نیست اگر روز 29 باشد با بعضى از اقوال كه روز 29 هست موافق است و اگر هم ماه 29 روز بود خب آخر ماه هم در اینجا صادق است اما اگر روز سى‌ام را مجلس گرفتیم و روز 29 نگرفتیم یك‌دفعه دیدى ماه دیده شد، آن‌وقت همه چیز تمام مى‌شود.
یعنى در اینجا این اشكال هست كه اگر روز 29 قرار بدهند قاعدتاً باید بهتر باشد. یعنى این یك قاعده‌اى است كه در زمان خود ائمه علیهم‌السّلام هم اگر مى‌خواستند مجلس بگیرند، غیر از این كار نمى‌توانستند کار دیگری بكنند یعنى در این‌گونه موارد كه بنا بر شهور قمریه است [این‌گونه عمل می‌شود]. حالا فرض كنید امام على النقى علیه‌السّلام مى‌خواهد براى پدرش سال بگیرد اگر بگوید: سى‌ام، شاید سى‌ام اول ماه باشد! یا فرض كنید امام باقر وصیت كردند كه تا ده سال در منا براى حضرت در هفتم ذى‌حجه مجلس بگیرند.1 اساس بر شهور قمریه است نه‌اینكه اساس بر تاریخ شمسى باشد وقتى حضرت مى‌فرماید که تا ده سال براى من در منا مجلس بگیرید یعنى هفتم ذى‌حجه را با رؤیت هلال ذى‌حجه بگیرید؛ یعنى رؤیت هلال ذى‌حجه كه مسلّم شد روز هفتم شهادت من است و باید براى من تا ده سال این كار انجام بشود.
- . تهذیب الأحکام، ج 6، ص 258.