ماهیت وحی و کیفیت ارتباط با عالم ملکوت

بنابراین عالم ارواح با عالم ملائكه بااینكه آنها وجود مجرد هستند و حدّ ماهوى آنها حدّ وجودى آنهاست و داراى جنس و فصل نیستند درعین‌حال با ذات بارى متفاوت هستند و از این نقطه‌نظر خیلى از دقائق و ظرائف در اینجا روشن و مشخص مى‌شود که این حقائق وجودیۀ مجرده ارتباطشان با حقایق مادى و نفوس به چه كیفیت است و چگونه ارتباط برقرار مى‌كنند و چگونه انسان این ارتباط را ادراك مى‌كند.

کیفیت ارتباط حقائق وجودیۀ مجرده با حقائق مادى

این ارتباط عبارت از حضور این نفوس مجرده در ظرفى است كه نفس در آن ظرف استقرار دارد، و در هر مرتبه‌اى كه در آن مرتبه قرار دارد. وقتى كه شما براى نماز آماده می‌شوید یك‌مرتبه مى‌بینید حالتان با حال پنج دقیقۀ قبل فرق كرده است، وضو كه می‌گیرید در این وضو مى‌بینید حالتان تفاوت كرد، نماز كه مى‌خوانید ـ به شرط حضور قلب ـ احساس مى‌كنید كه این نماز شما را در یك وضعیت قرار داده است كه آن با قبل فرق مى‌كند. این نحوۀ از ادراك همراه با حضور و علم حضورى انسان نسبت به حضور ملائكه است و همین‌طور علم حضورى ملائكه نسبت به وجود انسان و حقیقت ملكوتى انسان است كه اگر این‌ حضور نباشد حال ما هم فرقى نخواهد كرد؛ یعنى حال در وقت نماز با غیر نماز فرقى نخواهد كرد.

بی اثر بودن نماز افراد مخالف و معاند

بنابراین نمازى را كه عُمَر مى‌خواند با قبل از نمازش تفاوت نخواهد كرد بلكه ﴿وَلَا يَزِيدُ ٱلظَّٰلِمِينَ إِلَّا خَسَارٗا﴾¹ شیطان در نماز افراد مخالف و معاند حضور عینى و علمى پیدا مى‌كند، نه رحمان و ملائكه! چون همان‌طورى‌كه نفوس ملائكه نفوس مجرده هستند، نفوس شیطان هم یك نحو تجردى دارد، البته نه مثل آنها منتها از نقطه‌نظر احاطۀ بر صور مثالى انسان این قدرت را دارد كه در آنجا حضور پیدا كند و حضورش آن كدورتى است كه ما در موقع گناه احساس مى‌كنیم، این حضور شیطان است. در فضایى كه در آن فضا گناه هست، وقتى انسان وارد بشود یك‌دفعه قلبش مى‌گیرد و یك‌دفعه قبض مى‌شود.