مفهوم تشخص و حقیقت صورت ذهنی

علیٰ‌کلّ‌حال در مسئلۀ اعتباریت ذهن و حقیقت صورت خیالیه آنچه را که ذهن از خارج اقتناص¹ می‌کند و به‌عنوان یک صورت ذهنی در خود جای می‌دهد یک مسئلۀ اعتباری نیست بلکه یک مسئلۀ واقعی است منتها صحبت در کیفیت اقتناص و انتزاع و استخراج است؛ آن مسئله باید روشن بشود.

من‌باب‌مثال من الآن یک سؤالی از شما می‌کنم همۀ شما راجع به این قضیه فکر کنید؛ تا حالا هیچ فکر کرده‌اید که ملک و ملائکه و فرشتگان چه صورتی دارند؟! تا حالا راجع به این قضیه فکر کرده‌اید؟! همۀ ما می‌دانیم که در آیات قرآن ‌آیاتی راجع به ملائکه داریم؛ راجع به جبرائیل و عزرائیل داریم: ﴿قُلۡ يَتَوَفَّىٰكُم مَّلَكُ ٱلۡمَوۡتِ ٱلَّذِي وُكِّلَ بِكُمۡ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُمۡ تُرۡجَعُونَ﴾² یا ﴿ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ﴾³ یا ﴿فَٱلۡمُدَبِّرَٰتِ أَمۡرٗا﴾⁴ یا ﴿وَلَقَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُنَآ إِبۡرَٰهِيمَ بِٱلۡبُشۡرَىٰ﴾⁵ و امثال‌ذلک که راجع به کیفیت این ملائکه است، و یا ﴿فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرٗا سَوِيّٗا﴾!⁶ به به! این تمثّل به چه صورتی بود؟! بالأخره به صورت یک آدم زشتی که نبود! «إنَّ الله جمَیل وَ یُحِبُّ الجَمال»!⁷ حتماً به صورت یک انسان قشنگ و خوشگل بر حضرت مریم تمثل کرده است! ﴿بَشَرٗا سَوِيّٗا﴾؛ یعنی چشم داشته، ابرو داشته، بینی و دهان داشته، حتماً مو داشته، محاسن داشته، مستوی القامه و الاِعتدال بوده و هر چیزی که یک بشر داشته او هم داشته است! درعین‌حال هم به حضرت مریم بشارت می‌دهد. این مسائل مختلفی که از مَلَک در روایات شنیدیم و در آیات هست آیا تابه‌حال تصور کرده‌اید که این ملائکه چه صورتی دارند؟! حالا بروید تصور کنید، از امشب فکر کنید، آن صورت ملائکه را در ذهن خود با توجه به روایات و اخبار و آیات تصور کنید فردا بیایید یکی‌یکی بگویید که ملک این‌طوری هست، چه تصوری ما از ملک و از جبرائیل داریم؟!

تلمیذ: تشخّص ذهنی دارد دیگر؛ این نقشی که در ذهن است منافات با تشخّص ذهنی و عدم سریان و اشتراک به‌ وجود ذهنی با افراد دیگر دارد.