ماهیت و اتصاف آن به لوازم و عوارض

این کلام مرحوم آخوند است که البته مطالب دیگری را هم از صاحب مواقف نقل می‌کنند که بر خلاف این است و همه توضیح یک مطلب است.

و لیس إذا لم یکن بِالمُمکن فی مَرتِبةِ ماهیّته وجودٌ؛ ـ چقدر خوب بود این کتاب‌ها از جهت علائم ویراستاری درست بود تا فهم مطالب راحت‌تر باشد ـ این‌طور نیست که برای ممکن اگر در مرتبۀ ماهیت وجودی نباشد کان لَه فیها العدم؛ پس برای ممکن در مرتبۀ ماهیت عدم باشد. ماهیت در مرتبۀ خودش وجود ندارد و اقتضاء وجود نمی‌کند، ماهیت انسان اقتضاء وجود نمی‌کند و اقتضاء آن اقتضاء ذاتیات خودش است؛ حیوانیت و ناطقیت و هر چیزی که هست. خود ماهیت انسان در مرتبه و در نفس‌الأمر نه اقتضاء وجود می‌کند و نه عدم، الماهیةُ مِن حیث هی هی لا لیس و لا أیس نه اقتضاء عدم می‌کند و نه اقتضاء وجود. وقتی شما یک ماهیت را تصور کنید همراه با آن ماهیت، وجود در ذهن شما نمی‌آید همان‌طور که عدم هم در ذهن شما نمی‌آید، پس در اینجا فقط تصور نفس‌الأمر است و فقط تصور خود ذاتیات شیء بدون حکایت از خارج و بدون اتصاف امر زائد که وجود باشد یا عدم باشد، این تصور ماهیت می‌شود؛ تصور ماهیت ساذج و خالص بدون ضمِّ ضمیمه.

این‌طور نیست که وجود نداشته باشد پس عدم باید داشته باشد چون عدم نقیض وجود است! لِکونه نقیضَ الوجود چرا؟ لأنّ خلوّ الشَیء عَن النَقیضین فی بَعضِ مَراتب الواقع غَیر مُستَحیل. خلوّ شیء از نقیضین یعنی ارتفاع نقیضین گرچه ارتفاع نقیضین محال است چنانچه اجتماع نقیضین هم محال است ولی آن محالیت نقیضین، ارتفاع یا اجتماعش را کجا باید درنظر بگیریم؟!

تفاوت ازمنۀ قرائت ادعیه

باید ببینیم که این دعا برای کجاست! این دعا برای بالاست یا برای جای دیگر است! همین‌طوری دعا خواندن که آدم مفاتیح را باز کند و از اول تا آخر بخواند [که صحیح نیست]! بعضی‌ها این‌طور بودند؛ همین‌طور از اول باز می‌کردند و می‌گفتند که دعا است دیگر، خدا گفته و پیغمبر و ائمه علیهم‌السّلام هم گفتند بخوان! دعای کمیل می‌خواند و بعدش هم زیارت عاشورا می‌خواند و بعد دعای صباح! بابا دعای صباح برای صبح است!