ماهیت و تفاوت آن با وجود در وحدت و کثرت

نفس علم ذات باری نسبت به یک شیء مساوی با ارادۀ بر تکوین آن

بنابراین همین نفس علم ذات باری نسبت به یک شیء مساوی با ارادۀ بر تکوین او است. چرا؟ زیرا تا قبل از اینکه آن شیء صورت خارجیه پیدا نکند صورت علمیّه محال است یعنی علم ذات باری بر امر عدم تعلق نمی‌گیرد بنابراین نفس حصول صورت علمیّه در علم عنایی مساوی با تکوّن خارجی اوست، تکوّن در ثابتات به یک نحو است که در مبدعات باشد و در عالم شهادت و صورت و ماده متوقف بر زمان است یعنی همان صورت که تحقق خارجی پیدا کرده است در این وجود خارجی دارای دور و دارای اطوار است که یک دور برای تحقق نیاز به گذشت دور قبل دارد و برای دور بعد نیاز به گذشت دور فعلی دارد. در اینجاست که ما می‌گوییم: لا تکرارَ فی التجلّی یااینکه ﴿إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡ‍ًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾؛¹ اینکه یک تجلی شده است، از باب ارادۀ مرید است که به تجلی واحد همۀ این عوالم را به‌وجود آورده است.

بنابراین در ذات باری اصلاً ارادۀ دوم معنا ندارد، این اراده برای ما است؛ من الآن اراده می‌کنم این را برمی‌دارم بعداً اراده می‌کنم آن را برمی‌دارم این ارادۀ دوم و سوم و چهارم برای بشر است ولکن برای ذات باری اصلاً معنا ندارد که خدا دو اراده داشته باشد بلکه یک اراده بیشتر وجود ندارد و بر همان یک اراده تمام عالم هستی تا خدا خدایی می‌کند یعنی ازلاً و ابداً که سرمداً هست در سرمدیت تمام عوالم وجود به یک اراده خلق شده است و دیگر هم تکرار نخواهد شد.

بله! از نقطه‌نظر مقام کشف یعنی کشف خارجی و کشف ظاهری، ظهورِ امروز متوقف بر گذشت دیروز است، ظهور فردا متوقف بر گذشت امروز است، نه‌اینکه الآن نیست، الآن هست؛ همین الآن بحث فردا و صحبت‌های فردا وجود دارد و هست اگر خدا بخواهد؛ یعنی اگر اراده تعلق گرفته باشد لولا البداء. اگر شخصی بتواند با چشم ملکوتی خودش به فردا منتقل شود و از صحبت‌های فردا یک نواری تهیه کند و این نوار را در اختیار رفقا قرار دهد دیگر نیازی نیست به اینکه رفقا فردا بیایند گرچه حتماً خواهند آمد زیرا باید این قضیه اتفاق بیفتد ولکن از امروز مطلع می‌شوند که فردا صحبت‌ها در چه زمینه است و حول چه مطالبی دور می‌زند.